«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Τιμή καί μίμηση τῶν Ἁγίων

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Θ' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα μνήμης Ἁγίων Ἀθανασίου καί Κυρίλλου) 

Κείμενο: «Ἀδελφοί, 13,7 μνημονεύετε τῶν ἡγουμένων ὑμῶν, οἵτινες ἐλάλησαν ὑμῖν τόν λόγον τοῦ Θεοῦ, ὧν ἀναθεωροῦντες τήν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς μιμεῖσθε τήν πίστιν. 8 Ἰησοῦς Χριστός χθές καί σήμερον ὁ αὐτός καί εἰς τούς αἰῶνας. 9 Διδαχαῖς ποικίλαις καί ξέναις μή παραφέρεσθε· καλόν γάρ χάριτι βεβαιοῦσθαι τήν καρδίαν, οὐ βρώμασιν, ἐν οἷς οὐκ ὠφελήθησαν οἱ περιπατήσαντες. 10 Ἔχομεν θυσιαστήριον ἐξ οὗ φαγεῖν οὐκ ἔχουσιν ἐξουσίαν οἱ τῇ σκηνῇ λατρεύοντες· 11 ὧν γάρ εἰσφέρεται ζῴων τό αἷμα περί ἁμαρτίας εἰς τά Ἅγια διά τοῦ ἀρχιερέως, τούτων τά σώματα κατακαίεται ἔξω τῆς παρεμβολῆς· 12 διό καί Ἰησοῦς, ἵνα ἁγιάσῃ διά τοῦ ἰδίου αἵματος τόν λαόν, ἔξω τῆς πύλης ἔπαθε. 13 Τοίνυν ἐξερχώμεθα πρός αὐτόν ἔξω τῆς παρεμβολῆς τόν ὀνειδισμόν αὐτοῦ φέροντες· 14 οὐ γάρ ἔχομεν ὧδε μένουσαν πόλιν, ἀλλά τήν μέλλουσαν ἐπιζητοῦμεν. 15 Δι’ αὐτοῦ οὖν ἀναφέρωμεν θυσίαν αἰνέσεως διά παντός τῷ Θεῷ, τοῦτ’ ἔστι καρπόν χειλέων ὁμολογούντων τῷ ὀνόματι αὐτοῦ. 16 Τῆς δέ εὐποιΐας καί κοινωνίας μή ἐπιλανθάνεσθε· τοιαύταις γάρ θυσίαις εὐαρεστεῖται ὁ Θεός» (Ἑβρ. 13, 7-16).

Ἀπόδοση: «Ἀδελφοί μου, 13,7 νά θυμᾶσθε τούς προϊσταμένους σας, οἱ ὁποῖοι σᾶς κήρυξαν τόν λόγο τοῦ Θεοῦ. Νά ἐξετάζετε τόν τρόπο τῆς ζωῆς τους καί μιμεῖσθε τήν πίστη τους. 8 Ὁ Ἰησοῦς Χριστός εἶναι ὁ ἴδιος καί χθές καί σήμερα καί στούς αἰῶνες. 9 Μήν παρασύρεσθε, λοιπόν, ἀπό διάφορες ξένες διδασκαλίες. Καλό εἶναι ἡ καρδιά μας νά ἐνισχύεται μέ τήν Χάρη τοῦ Θεοῦ καί ὄχι μέ ὑλικές τροφές, ἀπό τίς ὁποῖες δέν εἶδαν καμμία ὠφέλεια ὅσοι τίς ἐμπιστεύονται. 10 Ἐμεῖς ἔχουμε Θυσιαστήριο, ἀπό τό ὁποῖο δέν ἔχουν δικαίωμα νά μεταλαμβάνουν ὅσοι λατρεύουν τόν Θεό στή σκηνή. 11 Τά σώματα τῶν ζώων, πού τό αἷμα τους εἰσάγεται ἀπό τόν ἀρχιερέα στά Ἅγια τῶν Ἁγίων γιά τίς ἁμαρτίες τοῦ λαοῦ, κατακαίονται ἔξω ἀπό τό στρατόπεδο. 12 Γι’ αὐτό καί ὁ Ἰησοῦς, γιά νά ἁγιάσει τόν Λαό μέ τό δικό Του αἷμα, ἔπαθε ἔξω ἀπό τήν πύλη τῆς πόλης. 13 Ἄς ἐξερχώμεθα, λοιπόν, πρός Αὐτόν ἔξω ἀπό τό στρατόπεδο, βαστάζοντας τόν ὀνειδισμό Του. 14 Γιατί δέν ἔχουμε ἐδῶ μόνιμη πόλη, ἀλλά ἐπιθυμοῦμε τήν μέλλουσα. 15 Μέσῳ τοῦ Ἰησοῦ, λοιπόν, ἂς προσφέρουμε πάντοτε στόν Θεό θυσία ἀπό ὕμνους, τούς λόγους τοῦ στόματός μας, πού ὁμολογοῦν τό ὄνομά Του. 16 Ἄς μή λησμονᾶτε νά κάνετε τό καλό καί νά προσφέρετε ἀπ’ ὅσα ἔχετε καί σέ ἄλλους, γιατί σέ τέτοιες θυσίες εὐχαριστεῖται ὁ Θεός».

Τό πλαίσιο τοῦ Ἀναγνώσματος: Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα τῆς μνήμης τῶν ἁγίων Πατριαρχῶν Ἀλεξανδρείας Ἀθανασίου (†373) καί Κυρίλλου (†444), μεγάλων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ θεόπνευστη διδασκαλία τους στήριξε Οἰκουμενικές Συνόδους τῆς Ἐκκλησίας, τοῦ μέν Μ. Ἀθανασίου τήν Α' (325), τοῦ δέ ἁγ. Κυρίλλου τίς Γ' (431), Δ' (451) καί Ε' (553) Οἰκουμενικές Συνόδους. Τό ἀπόσπασμα προέρχεται ἀπό τήν Πρός Ἑβραίους ἐπιστολή, τῆς ὁποίας ἀμφισβητεῖται ἡ γνησιότητα, ἀλλά ποτέ δέν ἀμφισβητήθηκε ἡ θεοπνευστία. Ἡ Παράδοση τήν ἀποδίδει στόν Ἀπ. Παῦλο. Ἡ ἐπιστολή εἶναι «ἔργο» τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, περιέχει ὑψηλά θεολογικά νοήματα καί ὑπερέχει ὡς πρός τό ὕφος καί τή γλώσσα ὅλων τῶν κειμένων τῆς Καινῆς Διαθήκης. Τό ἀπόσπασμα ἀρχίζει, τονίζοντας τήν ἀνάγκη «μνημονεύσεως» (τιμῆς) τῶν «ἡγουμένων» (Κληρικῶν - διδασκάλων τοῦ Εὐαγγελίου). Ὅ,τι ἰσχύει γιά τούς «ἡγουμένους», ἰσχύει ἀκριβῶς καί γιά τούς Ἁγίους τῆς Ἐκκλησίες, δεδομένου ὅτι τήν ἐποχή ἐκείνη οἱ ἰδιότητες αὐτές (ἁγιότητα καί ἱερωσύνη) συνέπιπταν στά ἴδια πρόσωπα.

Οἱ Ἅγιοι στή ζωή τῆς Ἐκκλησίας: Σέ ἀντίθεση μέ τόν προτεσταντικό Χριστιανισμό, ἡ τιμή τῶν Ἁγίων εἶναι Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας μας, ἡ ὁποία στηρίζεται στήν Ἁγία Γραφή. «Ἅγιοι» μέ τήν γενική ἔννοια εἶναι ὅλοι οἱ βαπτισμένοι Χριστιανοί, ἐπειδή ἔχουν στόχο καί προορισμό τήν ἁγιότητα (θέωση): «δυνάμει ἅγιοι». Προορισμός μας εἶναι ἡ ἁγιότητα ἤ θέωση: ὁ ἄνθρωπος εἶναι «θεός κεκλημένος» (ἔχει δημιουργηθεῖ μέ τήν «κλήση» - δυνατότητα - ἀποστολή νά γίνει «θεός κατά χάριν»). «Ἅγιοι» μέ τήν εἰδική ἔννοια εἶναι ὅσοι πέτυχαν τόν στόχο τους καί ἔφθασαν στόν προορισμό τους, τήν θέωση (ἁγιότητα), οἱ θεούμενοι ἤ θεόπτες: «ἐνεργείᾳ ἅγιοι». Εἶναι οἱ μετέχοντες στήν ἄκτιστη Δόξα τοῦ Θεοῦ, οἱ ἐν Χριστῷ δεδοξασμένοι, οἱ μετέχοντες στό Φῶς τῆς Δόξης τοῦ Χριστοῦ καί ἤδη «ἐκλάμποντες ὡς φωστῆρες». Ὡς «φωστῆρες» καί ὡς «δεύτερα φῶτα», φωτίζουν καί ἐμᾶς (τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας) μέ τή Χάρη τους, μέ τούς λόγους τους, μέ τό παράδειγμά τους καί μέ τήν ἁπλή παρουσία τους. Ἡ Ἐκκλησία τούς τιμᾶ ἰδιαίτερα, μέ ἱερές Ἀκολουθίες, μέ ὕμνους μέ προσευχές, μέ Ναούς, μέ εἰκόνες κ.λπ., ἐπειδή μέσῳ αὐτῶν τιμᾶται ὁ ἴδιος ὁ Χριστός. Ἡ τιμή τῶν Ἁγίων δέν εἶναι ἀνεξάρτητη ἀπό τήν τιμή τοῦ Χριστοῦ. Οἱ Ἅγιοι ἔγιναν «φίλοι Χριστοῦ» καί τιμῶνται ὡς «φίλοι Χριστοῦ». Ἡ Ἐκκλησία διακρίνει σαφῶς μεταξύ α) «λατρείας» ἤ «λατρευτικῆς» προσκυνήσεως, ἡ ὁποία ἀποδίδεται μόνο στόν Θεό, καί β) «τιμῆς» ἤ «τιμητικῆς προσκυνήσεως» ἤ «κατά σχέσιν προσκυνήσεως», ἡ ὁποία ἀποδίδεται στούς Ἁγίους τῆς Ἐκκλησίας, στίς ἱερές εἰκόνες κ.ἄ. «Κατά σχέσιν προσκύνησις» σημαίνει, ὅτι προσκυνοῦμε τούς Ἁγίους, λόγῳ ἀκριβῶς τῆς σχέσης τους μέ τόν Χριστό. Ἐπίσης, ἡ Ἐκκλησία τιμᾶ τούς Ἁγίους, ὡς φορεῖς καί πηγές τῆς Χάριτος τοῦ Χριστοῦ. Ἡ Δόξα, στήν ὁποία μετέχουν οἱ Ἅγιοι, εἶναι ἄκτιστη Χάρη τοῦ Θεοῦ. Ἡ Χάρη αὐτή δέν δόξασε μόνο τόν «νοῦ», ἀλλά καί τόν «λόγο» καί τό «βουλητικό» καί τό «ἐπιθυμητικό» καί ὅλες τίς δυνάμεις τῆς ψυχῆς, ἀκόμη καί τό σῶμα (ὁλόκληρο τό σῶμα). Μετά τόν φυσικό θάνατο παραμένει τόσο στήν ψυχή, ὅσο καί στό σῶμα, καθιστῶντας το ἅγιο Λείψανο, καί ἐπιτελῶντας μέσῳ αὐτοῦ θαυμαστά ἔργα, ὅπως αὐθαρσία, εὐωδία, ἰάσεις ἀσθενειῶν, ἐκδιώξεις δαιμόνων κ.ἄ. Ἡ Χάρις μεταδίδεται ἀπό τά ἅγια Λείψανα (ἀποτελοῦν αὐτά «πηγές» Χάριτος) καί αὐτός ἀκριβῶς εἶναι ὁ λόγος γιά τόν ὁποῖο προσκυνοῦμε (τιμητικά) τά Λείψανα τῶν Ἁγίων. Τέλος, ἡ Ἐκκλησία τιμᾶ τούς Ἁγίους, προβάλλοντάς τους ὡς παραδείγματα πρός μίμησιν καί ὡς πρότυπα ζωῆς. Ἡ μεγαλύτερη τιμή στούς Ἁγίους εἶναι ἡ μίμησή τους. Ὁ τρόπος ζωῆς τους ὁδηγεῖ μέ ἀσφάλεια στή σωτηρία καί στή θέωση, γι’ αὐτό ὀφείλουμε νά μελετοῦμε μέ προσοχή τούς βίους τῶν Ἁγίων («ἀναθεωροῦντες τήν ἔκβασιν τῆς ἀναστροφῆς»!), μέ σκοπό βέβαια, νά ἀκολουθήσουμε τά βήματά τους, νά μιμηθοῦμε τόν τρόπο τῆς ζωῆς τους («μιμεῖσθε τήν πίστιν»).

Τό ἔργο καί ἡ μίμηση τοῦ Χριστοῦ: Τά βήματα τῶν Ἁγίων ὁδηγοῦν στόν Χριστό: οἱ Ἅγιοι εἶναι «ὁδηγοί εἰς Χριστόν», ὄχι στόν ἑαυτό τους. Τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά τήν Θεοτόκο: ἡ πιό γνωστή εἰκόνα της εἶναι ἡ «Ὁδηγήτρια», πού σημαίνει ὁδηγεῖ «εἰς Χριστόν». Οἱ Ἅγιοι ἐδοξάστηκαν, ἐπειδή ἀκολούθησαν τά βήματα τοῦ Χριστοῦ: ἡ ζωή τους ἦταν «μίμησις Χριστοῦ». Καί ἐμεῖς, ἀκολουθῶντας τά βήματα τῶν Ἁγίων, βαδίζουμε στά ἴχνη τοῦ Χριστοῦ. Τελικά, ἐκεῖνος πού σώζει εἶναι ὁ Χριστός, καί μόνο ὁ Χριστός! Καί πῶς ἀκριβῶς σώζει; Ὄχι ἁπλῶς προβάλλοντας τόν τρόπο τῆς ζωῆς Του ὡς παράδειγμα πρός μίμησιν (καἰ αὐτό, βέβαια, ἰσχύει: «Χριστός ἔπαθεν ὑπέρ ὑμῶν, ὑμῖν ὑπολιμπάνων ὑπογραμμόν ἵνα ἐπακολουθήσητε τοῖς ἴχνεσιν αὐτοῦ», Α΄ Πέτρ. 2,21), ἀλλά πολύ περισσότερο σώζει μέ τή Θυσία Του καί μέ τήν Ἀνάστασή Του. Ὁ ἀπ. Παῦλος τονίζει ἐδῶ, ὅτι ὁ Χριστός ἔπαθε  ἔξω ἀπό τήν πύλη τῆς πόλης, γιά νά ἁγιάσει τόν Λαό μέ τό αἷμα Του. Τό γεγονός αὐτό εἶναι τόσο σημαντικό, ὥστε προτυπωνόταν καί συμβολιζόταν στίς θυσίες τῶν ζώων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, οἱ ὁποῖες ἐτελοῦντο ἀκόμη μέχρι τήν ἐποχή τοῦ Παύλου. Συνέπεια αὐτοῦ εἶναι, ὅτι ἔχουμε Θυσιαστήριο (Θεία Εὐχαριστία), ἀπό τό ὁποῖο δέν μπορεῖ νά μεταλαμβάνει κανένας ἄλλος! Ἔτσι ἀκριβῶς σωζόμεθα: μέ τή μετοχή στό Θυσιαστήριο (Θεία Κοινωνία) καί μέ τή μίμηση τοῦ Χριστοῦ. Ἄς μήν ἀναζητοῦμε ἀλλοῦ τή σωτηρία. Ὁ Χριστός εἶναι τό μόνο ἀκλόνητο θεμέλιο, «χθές καί σήμερον ὁ αὐτός καί εἰς τούς αἰῶνας». Ὑπάρχουν προφανῶς «διδαχαί ποικίλαι καί ξέναι», πού ἐντυπωσιάζουν, ἀλλ’ αὐτές μόνο σύγχυση προκαλοῦν. Μόνο ἡ θεία Χάρη ἀναπαὐει τήν ψυχή: «χάριτι βεβαιοῦσθαι τήν καρδίαν»!

Ἡ αὐθεντική λατρεία: Μέ αὐτές τίς προϋποθέσεις, ἀκολουθοῦμε τά ἴχνη τοῦ Χριστοῦ καί μέ αὐτές τίς προϋποθέσεις συντελεῖται ἡ αὐθεντική λατρεία τοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία συνίσταται: α) Στόν «καρπόν τῶν χειλέων» μας, δηλ. στήν προσευχή (ὑμνολογία καί δοξολογία τοῦ Θεοῦ), εἶτε τήν κοινή (στούς Ναούς), εἴτε τήν ἰδιωτική (στό «ταμεῖον» ἑκάστου). β) Στήν μίμηση τοῦ Χριστοῦ, ὁ μαθητής τοῦ Ὁποίου καλεῖται, i) νά πορευθεῖ «ἔξω τῆς παρεμβολῆς», δηλ. νά ἀπαρνηθεῖ τόν «κόσμο» καί τό λεγόμενο «κοσμικό φρόνημα», πού ταυτίζεται μέ τό φρόνημα τῆς ἁμαρτίας, καί ii) νά σηκώσει, ἤ μᾶλλον νά σηκώνει καθημερινά, τόν «ὀνειδισμόν τοῦ Χριστοῦ», δηλ. νά συμπάσχει μέ τόν Χριστό καί νά ἀτιμάζεται, ὅπως Ἐκεῖνος. γ) Στά ἔργα ἔμπρακτης ἀγάπης πρός τόν συνάνθρωπο, δηλ. στή φιλανθρωπία, στήν εὐεργεσία, στή συμπαράσταση, στήν προσφορά κάθε καλοῦ (ὑλικοῦ καί πνευματικοῦ), γιατί μέ αὐτές ἀκριβῶς τίς θυσίες μας εὐχαριστεῖται ὁ Θεός. 

(«Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», Πρόγραμμα Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Βασιλείου Τριπόλεως. Ὑπεύθυνος π. Σωτήριος Ὀ. Ἀθανασούλιας. Περίοδος Γ΄, ἔτος 2025-2026).