Αγιος Νεομάρτυς Μήτρος (Δημήτριος), ο Τριπολίτης (+28/5/1794)

 

ΑΓΙΟΣ ΝΕΟΜΑΡΤΥΣ ΜΗΤΡΟΣ (ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ), Ο ΤΡΙΠΟΛΙΤΗΣ

+ 28 ΜΑΪΟΥ 1794

 Στίς 28 τοῦ μηνός Μαΐου τοῦ 1794, Κυριακή τῆς Πεντηκοστῆς, μαρτύρησε στήν Τρίπολη ὁ ἅγιος Νεομάρτυς Μῆτρος (Δημήτριος), ὁ ὁποῖος διακρίνεται ἀπό τόν ἅγιο Νεομάρτυρα Δημήτριο, τόν πολιοῦχο Τριπόλεως, ὁ ὁποῖος μαρτύρησε στήν Τρίπολη λίγο ἀργότερα, στίς 14 Ἀπριλίου τοῦ 1803. Τό Μαρτύριο τοῦ Ἁγίου Μήτρου συνέταξε ὁ Μητροπολίτης Κορίνθου ἅγιος Μακάριος Νοταρᾶς (1731-1805) καί ὑπάρχει στό «Νέον Λειμωνάριον», τό ὁποῖο ἐκδόθηκε στή Βενετία τό 1819. Ἀπό τήν ἔκδοση αὐτή μεταφέρουμε τό κείμενο μέ ἐλάχιστες τροποποιήσεις στή στίξη καί στήν ὀρθογραφία, ὅπου ἡ ὀρθογραφία τῆς ἐποχῆς ἀπέχει πολύ τῆς σημερινῆς καί ξενίζει.

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Αόρατος Πόλεμος και ανθρώπινος προορισμός

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΚΒ' τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΕ', ἔτους 2020-2021. 

Ἕνα κορυφαῖο πνευματικό ἔργο: Ἡ ὁλοκλήρωση τῶν συναντήσεων τῆς φετεινῆς περιόδου τοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή», μέ θέμα ἕνα κορυφαῖο πνευματικό ἔργο, τόν Ἀόρατο Πόλεμο τοῦ ἁγίου Νικοδήμου τοῦ Ἁγιορείτου (1749-1809). Ὁ ἅγιος Νικόδημος ἀνακαλύπτει σέ ἕναν ἄλλο θεολογικό καί «πνευματικό χῶρο, ἐντός τοῦ σχολαστικοῦ Ρωμαιοκαθολικισμοῦ, ἕνα ἕργο, πολύ οἰκεῖο στήν Ὀρθόδοξη Ἀσκητική Παράδοση, τό ἔργο τοῦ Μοναχοῦ Lorenzo Scupoli (1530-1610) μέ τίτλο «Πνευματικός Πόλεμος» («Combattimento Spirituale») καί τολμᾶ νά τό μεταφράσει, νά τό διορθώσει, νά τό ἀποκαθάρει ἀπό κάθε ξένο στοιχεῖο καί νά τό προσαρμόσει στά Ὀρθόδοξα δεδομένα, γιά τήν πνευματική ὀφέλεια τῶν ὑπόδουλων Ἑλλήνων καί γιά τόν φωτισμό τοῦ Γένους. Σ’ αὐτό περιγράφεται ὁ πόλεμος, πού γίνεται γιά τήν ἐκπλήρωση τοῦ ἀνθρώπινου προορισμοῦ, δηλ. γιά τή σωτηρία μας, ἤ μᾶλλον ἡ ἴδια ἡ διαδικασία τῆς σωτηρίας περιγράφεται ἀπό τήν ἀρνητική της πλευρά (τῆς ἐπιγνώσεως τῶν «μεθοδειῶν τοῦ διαβόλου»), ὡς ἕνας πνευματικός πόλεμος. Ἡ μέθοδος αὐτή εἶναι πολύ γνωστή, τόσο στήν Ἁγία Γραφή, ὅσο καί στήν Ὀρθόδοξη Πατερική καί Ἀσκητική Παράδοση, ὅπου τό μυστήριο τῆς σωτηρίας περιγράφεται μέ στρατιωτικούς καί πολεμικούς ὅρους. Ἡ ἐπιτυχία αὐτοῦ τοῦ πολέμου δέν ἐξαρτᾶται μόνο ἀπό τή διάθεση τοῦ ἀνθρώπου νά ἐμπλακεῖ σ’ αὐτόν καί νά ἀγωνιστεῖ, ἀλλά καί ἀπό τή γνώση τῶν συνθηκῶν καί τῶν συντελεστῶν τοῦ πολέμου. Προφανῶς, ὁ πρῶτος συντελεστής εἶναι ὁ ἐχθρός, ὁ ὁποῖος ἐμφανίζεται μέ τήν τριπλή μορφή, α) τοῦ ἑαυτοῦ μας, τοῦ ἁμαρτωλοῦ ἑαυτοῦ, τοῦ κακοῦ ἑαυτοῦ μας, τῆς ἐν ἡμῖν οἰκούσης ἁμαρτίας, β) τοῦ «κόσμου», ὁ ὁποῖος μετά τήν ἀνθρώπινη πτώση «ὅλος ἐν τῷ πονηρῷ κεῖται» (Α' Ἰω. 5,19), δηλ. τοῦ φρονήματος τῆς ἀποστασίας, τοῦ φρονήματος τῶν πολλῶν, πού ἀντιτίθεται στό φρόνημα τοῦ Χριστοῦ, καί γ) τοῦ «κοσμοκράτορος», δηλ. τοῦ διαβόλου, ὁ ὁποῖος μετά τήν πτώση κυριάρχησε στόν κόσμο. Σέ ἔσχατη ἀνάλυση, ὁ ἀόρατος πόλεμος γίνεται ἐναντίον τοῦ διαβόλου: οἱ τρεῖς «ἐχθροί» συνοψίζονται σέ ἕναν, στόν κατ’ ἐξοχήν «ἐχθρό», τόν διάβολο καί τά στρατεύματά του, τούς δαίμονες. Ὁ ἀόρατος πολέμος εἶναι «πρός τάς ἀρχάς, πρός τάς ἐξουσίας, πρός τούς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου» (Ἐφ. 6, 12).

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Η μέθοδος της «νοεράς προσευχής»

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΚΑ' τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΕ', ἔτους 2020-2021. 

Εἰσαγωγή στή «νοερά προσευχή»: Ἡ προσευχή εἶναι πανίσχυρο ὅπλο στή διαδικασία τῆς σωτηρίας μας, στόν ἀόρατο πόλεμο γιά τήν ἐκπλήρωση τοῦ ἀνθρώπινου προορισμοῦ. Στήν Ὀρθόδοξη Παράδοση ὑπάρχουν πολλά εἴδη καί πολλές βαθμίδες προσευχῆς. Ἡ ἀνώτερη ἀπό αὐτές εἶναι ἡ λεγομένη «νοερά προσευχή», ἡ ὁποία γίνεται μέ τή συνεχῆ ἐπανάληψη, μικρῆς προσευχητικῆς φράσεως, πού περιλαμβάνει τήν ἐπίκληση τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ (συνήθως τῆς φράσεως «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με»). Ἡ δύναμη αὐτῆς τῆς προσευχῆς ἔγκειται στή σωστική δύναμη τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ, ἡ δέ δύναμη τοῦ ὀνόματος πηγάζει ἀπό τό πρόσωπο καί τό ἔργο τοῦ Χριστοῦ, ἰδιαίτερα ἀπό τόν Σταυρό καί τήν Ἀνάσταση: «πᾶς ὅς ἄν ἐπικαλέσηται τό ὄνομα Κυρίου σωθήσεται» (Πράξ. 2,21, Ρωμ. 10,13), Χριστιανοί εἶναι «οἱ ἐπικαλούμενοι τό ὄνομα Κυρίου» (Πράξ. 9,14 κ.ἄ), τό ὁποῖο εἶναι «ὄνομα τό ὑπέρ πᾶν ὄνομα», «ἐν τῷ ὀνόματι ᾿Ιησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καί ἐπιγείων καί καταχθονίων, καί πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσηται ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστός εἰς δόξαν Θεοῦ πατρός» (Φιλιπ. 2, 10-11) καί «οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενί ἡ σωτηρία· οὐδέ γάρ ὄνομά ἐστιν ἕτερον ὑπό τόν οὐρανόν τό δεδομένον ἐν ἀνθρώποις ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς» (Πράξ. 4,12).

Χριστολογικό δόγμα και Οικουμενικές Σύνοδοι

 

ΧΡΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟ ΔΟΓΜΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΕΣ ΣΥΝΟΔΟΙ

(ΜΕΡΟΣ Α΄) 

ΠΡΩΤ. ΣΩΤΗΡΙΟΥ Ο. ΑΘΑΝΑΣΟΥΛΙΑ 

ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΨΑΛΗ

  

Τό κείμενο αὐτό ἀφιερώνεται στή μνήμη τοῦ μακαριστοῦ Θεολόγου καί Ὑποψηφίου Διδάκτορος Θεολογίας Γεωργίου Καψάλη (1987-2020), μέ τήν εὐκαιρία τοῦ ἐτήσιου μνημοσύνου του[1]. Ὁ μακαριστός Γεώργιος, ὁ ὁποῖος ἔφυγε αἰφνιδίως ἀπό τόν παρόντα κόσμο στίς 4/4/2020, εἶχε ἀσχοληθεῖ συστηματικά μέ ζητήματα Ὀρθοδόξου Χριστολογίας. Εἶχε σχεδόν ὁλοκληρώσει τή διδακτορική διατριβή του στή Θεολογική Σχολή τοῦ Πανεπιστημίου Ἀθηνῶν, μέ θέμα «Ὁ Θεολογικός Διάλογος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας μέ τίς ἀρχαῖες Ἀνατολικές Ἐκκλησίες», ἐνῶ ἤδη εἶχε ἐκδοθεῖ ἡ μεταπτυχιακή του μελέτη, μέ τίτλο «Ὁ διάλογος τοῦ ἁγίου Μαξίμου τοῦ Ὁμολογητοῦ μέ τόν Πατριάρχη Πύρρο» (ἐκδόσεις Ἐλίκρανον, Ἀθήνα 2017). Μέ τό κείμενο αὐτό θά προσπαθήσουμε νά περιγράψουμε τό ἱστορικό καί θεολογικό πλαίσιο, ἐντός τοῦ ὁποίου κινήθηκαν τά ἐνδιαφέροντα τοῦ μακαριστοῦ Γεωργίου, θά μποροῦσε δέ νά ἐκληφθεῖ ὡς μία γενική εἰσαγωγή στό ἔργο του. 

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Η δύναμη της προσευχής

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Κ' τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΕ', ἔτους 2020-2021. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ διαδικασία τῆς σωτηρίας μας δέν ἀγνοεῖ ἕνα πανίσχυρο ὅπλο, τήν προσευχή. Πρόκειται γιά μιά ἀπό τίς ἀμεσότερες μορφές κοινωνίας μέ τόν Θεό: εἶναι κατάσταση πρό τῆς θεοπτίας, τῆς ἀνώτατης βαθμίδας κοινωνίας μέ τόν Θεό. Κυριολεκτικά, δέν ὑπάρχει σωτηρία χωρίς προσευχή, χωρίς ἀναφορά στόν Θεό, ὅπως δέν ὑπάρχει ζωή χωρίς προσευχή. Ἡ προσευχή εἶναι ζωτική ἀνάγκη, εἶναι ἡ «ἀναπνοή τῆς ψυχῆς»: «μνημονευτέον Θεοῦ μᾶλλον ἤ ἀναπνευστέον» (ἁγ. Γρηγόριος Θεολόγος)! Ἡ σπανιότητα τῆς προσευχῆς στήν ἐποχή μας μαρτυρεῖ, γιά τήν πνευματική νέκρωση τοῦ κόσμου, καθώς καί γιά τήν ἐκτροπή τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τή φυσική του κατάσταση. Οἱ ρίζες τῆς προσευχῆς βρίσκονται στίς ἀπαρχές τῆς δημιουργίας τοῦ ἀνθρώπου: ἡ προσευχή ἦταν τό «ἔργο» τῶν Πρωτοπλάστων μέσα στόν Παράδεισο, ὅπως εἶναι καί «ἔργο» τῶν Ἀγγέλων (ἡ ἀκατάπαυστη δοξολογία τοῦ Θεοῦ ἀπό τούς Ἀγγέλους εἶναι εἶδος προσευχῆς). Στή μεταπτωτική κατάσταση τοῦ ἀνθρώπου ἡ προσευχή δέν ἐξέλειψε. Ἄλλαξε, ὅμως, χαρακτῆρα, ἔγινε προσευχή μετανοίας καί συντριβῆς, ἔγινε πράξη ἀναζήτησης τοῦ θείου ἐλέους. Ὡς μέθοδος ἀναφορᾶς στόν Θεό, συναντᾶται σέ ὅλες τίς θρησκεῖες, μέ τή διαφορά ὅτι ἀπευθύνεται σέ ἀνύπαρκτους καί κατά φαντασίαν «θεούς». Σέ κάποιες θρησκεῖες συγχέεται μέ τίς τεχνικές τοῦ διαλογισμοῦ καί τῆς γιόγκα. Ἡ Ὀρθόδοξη προσευχή ἀπευθύνεται στόν ζῶντα καί ἀποκαλυπτόμενο Θεό, στόν Θεό, ὁ Ὁποῖος πρῶτος ἀποκαλύπεται σέ μᾶς καί μεῖς ἀνταποκρινόμεθα στήν Ἀποκάλυψή Του μεταξύ ἄλλων διά τῆς προσευχῆς. Αὐτό σημαίνει ὅτι εἶναι μιά διαπροσωπική σχέση, σχέση μεταξύ δύο προσώπων: α) τοῦ προσευχομένου καί β) τοῦ Θεοῦ, ὁ Ὁποῖος ἀκούει, δέχεται τήν προσευχή καί στίς περισσότερες περιπτώσεις ἀπαντᾶ σ’ αὐτήν  μέ πολλούς καί διάφορους τρόπους. Τό ἴδιο συμβαίνει καί μέ τίς προσευχές στήν Θεοτόκο, στούς Ἁγίους καί στούς Ἀγγέλους.

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Οι αρετές ως ιάματα παθών

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΘ' τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΕ', ἔτους 2020-2021. 

Τά πάθη ὡς πνευματικά νοσήματα: Ὁ ἀόρατος πόλεμος, στόν ὁποῖο ἀναφέρεται ὁ ἅγιος Νικόδημος, δέν ἔχει μόνο ἀρνητική μορφή, ἀλλά καί θετική. Δέν εἶναι μόνο ἀγώνας κατά τοῦ κακοῦ, ἀλλά καί ἀγώνας ὑπέρ τοῦ καλοῦ. Δέν ἀρκεῖ ἡ ἀπαλλαγή μας ἀπό τό κακό, ἀλλά εἶναι ἀπαραίτητη καί ἡ ἀπόκτηση τοῦ καλοῦ. Τό κακό στήν περίπτωση τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ ἁμαρτία καί τά πάθη. Αὐτά εἶναι ἀφ’ ἑνός μέν στοιχεῖα πού μᾶς ἀποχωρίζουν ἀπό τόν Θεό, ἀφ’ ἑτέρου δέ ἀσθένειες τῆς ψυχῆς καί τοῦ σώματος. Ἁμαρτία εἶναι κάθε πράξη, κάθε λόγος καί κάθε σκέψη, πού ἀντιτίθεται στό θέλημα τοῦ Θεοῦ (πού δέν τό θέλει ὁ Θεός). Τά πάθη εἶναι ἀσθένειες πολύ βαρύτερες ἀπό τίς ἁμαρτίες. Πάθη εἶναι οἱ ἁμαρτίες, πού ἔχουν βαθειές ρίζες στήν ἀνθρώπινη προσωπικότητα καί ἔχουν γίνει συνήθειες («ἕξεις»). Πάθη εἶναι, ἐπίσης, οἱ ἰσχυρές συνδέσεις μας μέ πρόσωπα ἤ πράγματα τοῦ κόσμου, εἴτε μέ τή μορφή τῆς ὑπέρμετρης ἀγάπης, εἴτε μέ τή μορφή τοῦ ὑπέρμετρου μίσους. Τά πάθη καί οἱ ἁμαρτίες δέν ἀποχωρίζουν ἁπλῶς ἀπό τόν Θεό, ἀλλά εἶναι καί πηγή κάθε δυστυχίας μας: αἰχμαλωτίζουν, περισφίγγουν («σειραῖς τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται», Παρ. 5,22) καί, τελικά, θανατώνουν τόν ἄνθρωπο. Ἔτσι, τό πρῶτο βῆμα τῆς διαδικασίας τῆς σωτηρίας μας εἶναι ἡ ἀπελευθέρωση ἀπό τά πάθη. Τό στάδιο αὐτό ἀποκαλεῖται «κάθαρση» στήν Ὀρθόδοξη Παράδοση. Ἕνας ἀπό τούς δραστικότερους τρόπους, μέ τούς ὁποίους ἐπιτυγχάνεται ἡ «κάθαρση» τῶν παθῶν, εἶναι ἡ καλλιέργεια τῶν ἀντίστοιχων στά πάθη ἀρετῶν.

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Νηστεία και σαρκικά πάθη

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΗ' τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΕ', ἔτους 2020-2021. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ Μεγάλη Τερσσαρακοστή, περίοδος νηστείας, μετανοίας, προσευχῆς, κατανύξεως, σιωπῆς, ταπεινώσεως, πνευματικῆς προετοιμασίας γιά τή μεγάλη ἑορτή τοῦ Πάσχα. Ἰδιαίτερα δέ, περίοδος αὐστηρῆς νηστείας. Ἡ νηστεία καί ἡ διπλή ὠφέλειά της: στήν ψυχή καί στό σῶμα. Πρώτη ἐντολή τοῦ Θεοῦ: ἡ παράβασή της στέρησε τόν Παράδεισο καί ἡ ἐφαρμογή της ἐπανεισάγει σ’ αὐτόν. Τό παράδειγμα τοῦ Κυρίου (ἡ σαρανταήμερος νηστεία Του) καί οἱ περί νηστείας ὁδηγίες Του. Τό παράδειγμα μεγάλων νηστευτῶν Ἁγίων: Προδρόμου, προφήτη Ἠλία κ.ἄ. «Ἀληθής» καί «ψευδής νηστεία». «Ἀληθής»: α) ἡ συνδυασμένη μέ ὅλες τίς ἀρετές (συγχώρηση, ἀγάπη, ταπείνωση κ.ἄ.), β) ἡ «κακοῦ ἀλλοτρίωσις». «Ψευδής»: α) ἡ ἐπιδεικτική («πρός τό θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις»), β) ἡ ἀνεξάρτητη ἀπό ἄλλες ἀρετές, γ) ὅταν γίνεται αὐτοσκοπός καί ὄχι μέσο γιά τή σωτηρία μας, δ) ὅταν δέν γίνεται γιά τόν Χριστό, ἀλλά γιά ἄλλους λόγους (π.χ. ἡ δίαιτα).

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Η θεραπεία τῶν λογισμών

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΖ' τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΕ', ἔτους 2020-2021. 

Εἰσαγωγικά: Ὁ ἅγ. Νικόδημος, ἄν καί δέν διαπραγματεύεται σέ ἰδιαίτερο κεφάλαιο τοῦ Ἀοράτου Πολέμου τό θέμα τῶν λογισμῶν, ἀναφέρεται σ’ αὐτό σέ πολλά σημεῖα τοῦ ἐν λόγω ἔργου, ἀλλά καί σέ ἄλλα ἔργα του. Τό θέμα τῶν λογισμῶν εἶναι πολύ σοβαρό. Οἱ λογισμοί καθορίζουν τήν ἀνθρώπινη ζωή στό παρόν καί στήν αἰωνιότητα. Ἀπό αὐτούς ἐξαρτᾶται ἐν πολλοῖς ἡ σωτηρία μας. Κατά τήν Ὀρθόδοξη Παράδοση, οἱ λογισμοί εἶναι σκέψεις, συνδυασμένες μέ πάθη («σύνθετοι λογισμοί»). Δημιουργοῦνται στόν σκοτισμένο καί ἀρρωστημένο μεταπτωτικό «νοῦ» καί ἀπό ἐκεῖ μολύνουν τό κέντρο τῆς ἀνθρώπινης προσωπικότητας, τήν «καρδία». Ἔτσι, ὅλος ὁ ἄνθρωπος ζεῖ καί ἐνεργεῖ ὡς μεμολυσμένος. Γενικά, οἱ λογισμοί διακρίνονται σέ α) καλούς, β) μάταιους καί γ) κακούς λογισμούς. Ἐνδιαφέρει πρωτίστως ἡ θεραπεία τῶν κακῶν λογισμῶν. Ὅταν θεραπευτεῖ ὁ «ἔσω ἄνθρωπος», θεραπεύεται αὐτόματα καί ὁ «ἔξω».

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Έννοια και ουσία τῶν λογισμών

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΣΤ' τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΕ', ἔτους 2020-2021.

Εἰσαγωγικά: Ὁ ἅγ. Νικόδημος συχνά τoνίζει ὅτι ὁ ἀόρατος πόλεμος γιά τή σωτηρία μας εἶναι περισσότερο ἐσωτερικός, παρά ἐξωτερικός πόλεμος. Στάδιο αὐτοῦ τοῦ πολέμου εἶναι «ἡ ἰδία μας ἡ καρδία καί ὅλος ὁ ἐσωτερικός ἄνθρωπος». Κατά τή διαβεβαίωση δέ τοῦ Κυρίου, «ἐκ τῆς καρδίας ἐξέρχονται διαλογισμοί (=λογισμοί)» (Ματθ. 15,19). Τό θέμα τῶν λογισμῶν εἶναι πολύ σημαντικό στήν Ὀρθόδοξη Παράδοση. Ἀπό αὐτούς ἐξαρτᾶται ἡ σωτηρία μας καί, γενικά, «οἱ λογισμοί καθορίζουν τή ζωή μας». Οἱ λογισμοί συνδέονται στενά μέ τήν ἁμαρτία καί τά πάθη: κάθε ἁμαρτία εἶναι πραγματοποίηση ἑνός προϋπάρχοντος λογισμοῦ - δέν ὑπάρχει «κατ’ ἐνέργειαν» ἁμαρτία, ἄν δέν προϋπάρχει ἀντίστοιχος ἁμαρτωλός λογισμός. Ἡ «κατ’ ἐνέργειαν» ἁμαρτία εἶναι ἁπλή ἐκδήλωση τῆς «κατά διάνοιαν», τῆς ἐσωτερικῆς ἁμαρτίας. Ὡστόσο, ὑπάρχει καί ἐσωτερική ἁμαρτία, χωρίς ἐξωτερικές ἐκδηλώσεις. Ἡ θεραπεία τῆς ἀνθρώπινης προσωπικότητος συνίσταται ἀπό μιά ἄποψη στή θεραπεία - διόρθωση τῶν λογισμῶν. Οἱ λογισμοί ἀντιπροσωπεύουν «τό ἔσωθεν τοῦ ποτηρίου», ἡ δέ ἐντολή τοῦ Κυρίου ἐν προκειμένῳ εἶναι: «καθάρισον πρῶτον τό ἐντός τοῦ ποτηρίου, ἵνα γένηται καί τό ἐκτός αὐτοῦ καθαρόν» (Ματθ. 23,27). Κατά τήν Ὀρθόδοξη Παράδοση, ἡ ἀνακαίνιση τοῦ ἀνθρώπου γίνεται «ἐκ τῶν ἔσω» πρός τά ἔξω.

Εκκλησία του Χριστού και Ιουδαϊσμός

 

ΤΕΥΧΟΣ 113    ΤΡΙΠΟΛΙΣ      ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ  2020 

ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΙΟΥΔΑΪΣΜΟΣ

ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ 

Εἰσαγωγικές παρατηρήσεις 

Ἡ σχέση Ἰουδαϊσμοῦ καί Χριστιανισμοῦ ἔρχεται συχνά στό προσκήνιο μέ πολλές καί διάφορες ἀφορμές. Μία ἀπ’ αὐτές εἶναι τό κατά καιρούς αἴτημα τῶν ἑβραϊκῶν ἀρχῶν νά ἀφαιρεθοῦν ἀπό τήν ὑμνολογία τῆς Ἐκκλησίας μας ὑποτιμητικές ἐκφράσεις γιά τό ἑβραϊκό ἔθνος, ἀναφερόμενες κυρίως στή Σταύρωση τοῦ Ἰησοῦ. Ἄλλες προέρχονται ἀπό ἰσχυρισμούς ἀκραίων ἐθνικιστῶν Ἑλλήνων ἀρχαιολατρῶν - νεοειδωλολατρῶν, ὅτι ὁ Ἰουδαϊσμός, μέσω τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἀλλοίωσε καί κατέστρεψε τό γνήσιο ἑλληνικό πνεῦμα, ὅτι ὁ Χριστιανισμός ἀποτελεῖ μορφή ἤ προσωπεῖο του (χρησιμοποιεῖται χαρακτηριστικά ὁ ὑποτιμητικός τίτλος «Ἰουδαιοχριστιανισμός»), ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ ἀπόστολος Παῦλος καί ἄλλα ἱερά πρόσωπα ἦταν ἀπατεῶνες - πράκτορες τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ, ὅτι ἡ ἀνάκτηση τῆς ἀρχαίας αἴγλης τοῦ Ἑλληνισμοῦ θά ἐπιτευχθεῖ μόνο μέ τήν ἀποκάθαρσή του ἀπό κάθε χριστιανικό στοιχεῖο καί μέ τήν ἐπιστροφή στήν «πατρῶα θρησκεία» τῶν ἐνδόξων προγόνων κ.λπ. Ἄλλες, προερχόμενες ἀπό τόν ἴδιο χῶρο, ἐπιχειροῦν νά συμβιβάσουν τά ἀσυμβίβαστα μέ ψευδεῖς καί ἀνιστόρητους ἰσχυρισμούς ὅτι ὁ Ἰησοῦς ἦταν Ἕλληνας, ὅτι ἡ σημερινή μορφή τοῦ Χριστιανισμοῦ ἔχει δῆθεν ἀλλοιωθεῖ μέ παρέμβλητα ἰουδαϊκά στοιχεῖα καί ὅτι πρέπει νά ἀποκαθαρθεῖ ἀπ’ αὐτά, μέ πρῶτο βῆμα τόν ἐξοβελισμό τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης! κ.ἄ.

Στό τεῦχος αὐτό δέν θά ἀσχοληθοῦμε μέ τέτοιους ἰσχυρισμούς. Θά προσπαθήσουμε μόνο νά παραθέσουμε κάποια ἀδιαμφισβήτητα ἱστορικά δεδομένα καί ἔπειτα νά ἀναφερθοῦμε στίς κυριώτερες διαφορές μεταξύ Χριστιανισμοῦ καί Ἰουδαϊσμοῦ. Ὡς πρός τούς παραπάνω ἰσχυρισμούς, ἐπισημαίνουμε μόνο ὅτι, ὄντως, μεταξύ ἀρχαίου Ἑλληνισμοῦ καί Ἰουδαϊσμοῦ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ὑπάρχουν πολλές διαφορές, ὅπως ἡ ἀντίληψη γιά τή δημιουργία τοῦ κόσμου, πού εἶναι καθαρά Βιβλικῆς προέλευσης. Ὡστόσο, χαρακτηριστικό τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος ἦταν πάντοτε ἡ ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας ἀπ’ ὅπου καί ἄν προέρχεται. Γι’ αὐτό ὁ Ἑλληνισμός προσελάμβανε ἄνετα κάθε ἀλήθεια, πού ἀνακάλυπτε σέ ἄλλους πολιτισμούς, καί τήν ἐνέτασσε ὀργανικά στό σῶμα του. Οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες ἀρχαιολάτρες, ἀντίθετα, φαίνεται νά υἱοθετοῦν τό δόγμα τοῦ μεταγενέστερου Ἰουδαϊσμοῦ (ἤ μᾶλλον τοῦ γερμανικοῦ Ἐθνικισμοῦ) πῶς, «ὅ,τι εἶναι δικό μας εἶναι καλό καί ἀλήθεια, ὅ,τι εἶναι ξένο εἶναι κακό καί ψεῦδος»!