«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Η δύναμη και η αυθεντικότητα της πίστεως

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ζ' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς πρό τῶν Χριστουγέννων) 

Κείμενο: «Ἀδελφοί, 11,9 πίστει παρῴκησεν Ἀβραάμ εἰς τήν γῆν τῆς ἐπαγγελίας ὡς ἀλλοτρίαν, ἐν σκηναῖς κατοικήσας μετά Ἰσαάκ καί Ἰακώβ τῶν συγκληρονόμων τῆς ἐπαγγελίας τῆς αὐτῆς· 10 ἐξεδέχετο γάρ τήν τούς θεμελίους ἔχουσαν πόλιν, ἧς τεχνίτης καί δημιουργός ὁ Θεός. 11,32 Καί τί ἔτι λέγω; Ἐπιλείψει γάρ με διηγούμενον ὁ χρόνος περί Γεδεών, Βαράκ τε καί Σαμψών καί Ἰεφθάε, Δαυΐδ τε καί Σαμουήλ καί τῶν προφητῶν, 33 οἵ διά πίστεως κατηγωνίσαντο βασιλείας, εἰργάσαντο δικαιοσύνην, ἐπέτυχον ἐπαγγελιῶν, ἔφραξαν στόματα λεόντων, 34 ἔσβεσαν δύναμιν πυρός, ἔφυγον στόματα μαχαίρας, ἐνεδυναμώθησαν ἀπό ἀσθενείας, ἐγενήθησαν ἰσχυροί ἐν πολέμῳ, παρεμβολάς ἔκλιναν ἀλλοτρίων· 35 ἔλαβον γυναῖκες ἐξ ἀναστάσεως τούς νεκρούς αὐτῶν· ἄλλοι δέ ἐτυμπανίσθησαν, οὐ προσδεξάμενοι τήν ἀπολύτρωσιν, ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσιν· 36 ἕτεροι δέ ἐμπαιγμῶν καί μαστίγων πεῖραν ἔλαβον, ἔτι δέ δεσμῶν καί φυλακῆς· 37 ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράσθησαν, ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον, περιῆλθον ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, 38 ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος, ἐν ἐρημίαις πλανώμενοι καί ὄρεσι καί σπηλαίοις καί ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς. 39 Καί οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διά τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τήν ἐπαγγελίαν, 40 τοῦ Θεοῦ περί ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μή χωρίς ἡμῶν τελειωθῶσι» (Ἑβρ. 11, 9-10, 32-40).

Ἀπόδοση: «Ἀδελφοί μου, 11,9 μέ τήν πίστη ὁ Ἀβαράμ κατοίκησε τή γῆ τῆς ἐπαγγελίας σάν ξένος σέ μιά ξένη χώρα, ζῶντας σέ σκηνές, μαζί μέ τόν Ἰσαάκ καί τόν Ἰακώβ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν κληρονόμοι τῆς ἰδίας ὑπόσχεσης τοῦ Θεοῦ, 10 γιατί περίμενε τήν πόλη μέ τά στέρεα θεμέλια, τῆς ὁποίας ἀρχιτέκτονας καί δημιουργός εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Θεός. 11,32 Καί τί νά πῶ ἀκόμη; Δέν μοῦ ἐπιτρέπει ὁ χρόνος νά σᾶς διηγηθῶ γιά τόν Γεδεών, τόν Βαράκ, τόν Σαμψών, τόν Ἰεφθάε, τόν Δαυΐδ, τόν Σαμουήλ καί τούς προφῆτες. 33 Αὐτοί μέ τήν πίστη ἀνέτρεψαν βασίλεια, ἔπραξαν ἔργα δικαιοσύνης, πέτυχαν τήν πραγματοποίηση τῶν ὑποσχέσεων τοῦ Θεοῦ, ἔκλεισαν στόματα λιονταριῶν, 34 ἔσβησαν τή δύναμη τῆς φωτιᾶς, διέφυγαν τή σφαγή, ἔγιναν ἀπό ἀδύνατοι δυνατοί, ἔγιναν ἰσχυροί στόν πόλεμο, ἔτρεψαν σέ φυγή παρατάξεις ἐχθρῶν. 35 Γυναῖκες ἔλαβαν τούς νεκρούς τους πού ἀναστήθηκαν, ἄλλοι βασανίστηκαν, ἀλλά δέν δέχθηκαν νά ἀφεθοῦν ἐλεύθεροι, γιά νά γευθοῦν μιά ἄλλη καλύτερη ἀνάσταση. 36 Ἄλλοι δοκιμάστηκαν μέ ἐμπαιγμούς καί μέ μαστιγώσεις, ἀκόμη καί μέ δεσμά καί μέ φυλακή. 37 Λιθοβολήθηκαν, πριονίστηκαν, ὑπέστησαν πολλές δοκιμασίες, θανατώθηκαν μέ μαχαίρι, περιπλανήθηκαν φορῶντας δέρματα προβάτων καί κατσικιῶν, στερήθηκαν, ὑπέφεραν θλίψεις καί κακουχίες, 38 γιά τά ὁποῖα δέν εἶναι ἄξιος ὁ κόσμος. Περιπλανήθηκαν σέ ἔρημους τόπους, σέ βουνά, σέ σπήλαια καί σέ τρύπες τῆς γῆς. 39 Ὅλοι αὐτοί, ἄν καί εἶχαν τήν καλή μαρτυρία γιά τήν πίστη τους, δέν ἀπόλαυσαν ὅσα ἔχει ὑποσχεθεῖ ὁ Θεός, 40 ὁ Ὁποῖος εἶχε προβλέψει κάτι καλύτερο γιά ἐμᾶς γιά νά μή φθάσουν ἐκεῖνοι στήν τελείωση χωρίς ἐμᾶς».

Τό πλαίσιο τοῦ Ἀναγνώσματος: Κυριακή πρό τῶν Χριστουγέννων - Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα ἐκ τῆς Πρός Ἑβραίους ἐπιστολῆς. Ἡ ἐπιστολή διαφέρει κατά τή δομή, τή γλώσσα καί τό ὕφος ἀπό τίς ἐπιστολές τοῦ ἀπ. Παύλου. Πουθενά δέν ἀναφέρεται ὁ ἀποστολέας - συγγραφέας της (πρός τό τέλος μόνο ὑπάρχει τό ὄνομα τοῦ Τιμοθέου, μαθητοῦ τοῦ ἀπ. Παύλου). Ὑπερέχει κατά τή γλώσσα ἀπό κάθε κείμενο τῆς Καινῆς Διαθήκης. Αὐτοαποκαλεῖται «Λόγος παρακλήσεως» καί ἀπευθύνεται μᾶλλον σέ κοινότητα Ἰουδαιοχριστιανῶν τῆς Παλαιστίνης. Ἡ Παράδοση τήν ἀπέδωσε στόν ἀπ. Παῡλο. Ὡστόσο, «τά μέν νοήματα τοῦ ἀποστόλου ἐστίν, ἡ δέ φράσις καί σύνθεσις ἀπομνημονεύσαντός τινος τά ἀποστολικά», πού σημαίνει «τίς δέ ὁ γράψας τήν ἐπιστολήν, τό μέν ἀληθές Θεός οἶδεν» (Ὠριγένης). Ὅμως, ἡ θεοπνευστία τῆς ἐπιστολῆς οὐδέποτε ἀμφισβητήθηκε. Τό ζήτημα τοῦ συγγραφέως εἶναι φιλολογικό καί ὄχι θεολογικό. Ἀπό ἐκκλησιαστικῆς - θεολογικῆς ἀπόψεως ἐνδιαφέρει ἄν τό κείμενο εἶναι θεόπνευστο ἤ ὄχι, ἄν γράφτηκε μέ τήν ἀνθρώπινη λογική ἤ μέ τήν Χάρη τοῦ Ἁγίου Πνεύματος: ὅ,τι προέρχεται ἐκ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἶναι ἔγκυρο, ἄσχετα μέ τό ποιός τελικά τό «ἔγραψε» (διατύπωσε - διαμόρφωσε).

Τό θέμα τοῦ Ἀναγνώσματος: Θέμα τοῦ Ἀνάγνωσματος εἶναι, βέβαια, ἡ πίστη. Αὐτή σώζει, αὐτή ὁδηγεῖ στόν Θεό, αὐτή καθιστᾶ τόν πιστό «οἰκεῖο» τοῦ Θεοῦ. Εἰδικότερα, αὐτή πληροῖ μέ δύναμη τόν πιστό, ὥστε νά ἐπιτελεῖ θαυμαστά ἔργα, πού ὑπερβαίνουν τίς δυνάμεις του, καί τόν ἐξυψώνουν πάνω ἀπό τή φύση. Αὐτό δέν ἀποτελεῖ θεωρητική διατύπωση, ἀλλά ἐμπειρική πραγματικότητα, ἀφοῦ ὑπάρχουν τά παραδείγματα τῶν Δικαίων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Αὐτοί ἔζησαν καί ἐπορεύθησαν «διά πίστεως» καί δι’ αὐτῆς κατόρθωσαν θαυμαστά ἔργα, καταργῶντας τούς φυσικούς νόμους. Ὡστόσο, οἱ μεγάλοι αὐτοί Προφῆτες καί Δίκαιοι δέν πέτυχαν τήν τέλεια ἀπολύτρωσή τους, γιατί δέν εἶχε ἀκόμη ἀποκαλυφθεῖ τό «Ἀντικείμενο» τῆς πίστεως (ὁ Χριστός), τό Ὁποῖο ἀποκαλύφθηκε τώρα καί σέ ἐμᾶς. Δι’ Αὐτοῦ, τοῦ Χριστοῦ, σωζόμεθα ἐμεῖς, καί μαζί μέ ἐμᾶς σώζονται οἱ Προφῆτες καί Δίκαιοι τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἀφοῦ, κατά τή διδασκαλία τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας, διά τοῦ Χριστοῦ δέν σώζονται μόνο οἱ μετά τόν Χριστό, ἀλλά καί οἱ πρό Χριστοῦ Δίκαιοι καί Προφῆτες τῆς Π. Διαθήκης, γιατί ἄλλο εἶναι ἡ ὕπαρξη Δικαίων (Θεοπτῶν) στήν Π. Διαθήκη καί ἄλλο ἡ σωτηρία τους διά τοῦ Χριστοῦ. Πρό τοῦ Χριστοῦ οἱ Δίκαιοι ἐκεῖνοι ἦταν σέ κατάσταση σχετικῆς αἰχμαλωσίας, ἀπό τήν ὁποία ἀπελευθερώθηκαν, φτάνοντας στήν τέλεια ἀπολύτρωση, μέ τήν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ.

Τό «Ἀντικείμενο» τῆς πίστεως: Τό ὅτι ἡ πίστη σώζει, δέν σημαίνει ὅτι σώζει ὁποιαδήποτε πίστη. Δέν σώζει ἡ «πιστεύουσα πίστη», ἀλλά ἡ «πιστεύουσα» καί ἡ «πιστευομένη πίστη». Εἰδικότερα, αὐτό σημαίνει ὅτι σώζει ἡ πίστη στόν Χριστό (καί μόνο στόν Χριστό) καί, μάλιστα, ἡ ὀρθή πίστη στόν Χριστό. Κάθε ἄλλη πίστη δέν σώζει, ἀλλά ἀποτελεῖ φαινόμενο πλάνης. Στήν ἐποχή μας τό φρόνημα τῆς «Νέας Ἐποχῆς», χρησιμοποιῶντας καί διαστρέφοντας χαρακτηριστικούς χριστιανικούς ὅρους, κηρύσσει πίστη, ἀλλά ὄχι πίστη στόν Χριστό: σώζεσαι, ὅπως ἰσχυρίζεται, ἀρκεῖ νά πίστευεις κάπου, ὁπουδήποτε, ἀκόμη καί στόν ἑαυτό σου. Τό τελευταῖο («πίστεψε στόν ἑαυτό σου»), ἀποτελεῖ τό ἐπίκεντρο τοῦ «εὐαγγελίου τοῦ ὄφεως» (διαβόλου) καί συνιστᾶ πλήρη ἀντιστροφή τῆς χριστιανικῆς πίστεως. Ἀντίθετα, ἡ διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας, τό κέντρο τοῦ Εὐγγελίου τοῦ Χριστοῦ, εἶναι ὅτι μόνο ὁ Χριστός σώζει: «Οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενί ἡ σωτηρία· οὐδὲ γάρ ὄνομά ἐστιν ἕτερον ὑπό τόν οὐρανόν τό δεδομένον ἐν ἀνθρώποις ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς» (Πραξ. 4,12)!

Ἡ ἀλλοίωση τῆς πίστως καί ἡ θεραπεία της: Μέ αὐτά τά δεδομένα, ἡ Ἐκκλησία στήν πορεία της ἀγωνίστηκε σθεναρά γιά τή διαφύλαξη τῆς αὐθεντικότητας τῆς πίστεως. Ἡ αὐθεντική πίστη ὁδηγεῖ σέ πραγματική κοινωνία μέ τόν Χριστό, ἡ δέ ἀλλοιωμένη (αἵρεση) ὁδηγεῖ μακρυά ἀπό τόν Χριστό. Ὅ,τι κάνει σήμερα ἡ «Νέα Ἐποχή», ἔκαναν στό παρελθόν (καί μέχρι σήμερα) οἱ αἱρέσεις. Αὐτές ἀμφισβήτησαν ἤ ὑποτίμησαν τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ καί τήν ἀποκλειστικότητά του γιά τή σωτηρία μας. Ἄλλες ἀρνήθηκαν τήν πραγματική διάκρισή Του ἀπό τά πρόσωπα τοῦ Πατρός καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἄλλες ἀμφισβήτησαν τήν πραγματικότητα τῆς Ἐνανθρώπησής Του, ἄλλες τό θεώρησαν κτιστό πρόσωπο κ.ἄ. Ἡ πρώτη μεγάλη αἵρεση (ἡ μεγαλύτερη τοῦ Χριστιανισμοῦ) ἦταν ὁ Ἀρειανισμός. Ὁ Ἄρειος (265-336 μ.Χ.) δίδασκε ὅτι ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ εἶναι κτιστός (δημιούργημα τοῦ Θεοῦ). Ὅτι ὁ Χριστός δέν εἶναι «Θεός ἀληθινός», πού σημαίνει ὅτι δέν μπορεῖ νά προσφέρει τή σωτηρία. Ἐπιπλέον ὁλόκληρο τό μυστήριο τῆς θείας Οἰκονομίας (Ἐνανθρωπήσεως τοῦ Λόγου τοῦ Θεςοῦ) εἶναι χωρίς νόημα, ἡ δέ προσκύνηση τοῦ Χριστοῦ στήν Ἐκκλησία εἶναι μιά ἐπιπλέον μορφή εἰδωλολατρίας, δίπλα στίς ἄλλες. Ἡ θεραπεία τῆς πλάνης (ἀλλοιωμένης πίστεως) γίνεται μέ τή διδασκαλία τῶν θεοφόρων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας καί μέ τή διατύπωση τῆς ἀλήθειας τῆς πίστεως στίς Οἰκουμενικές Συνόδους. Μέ βάση αὐτά, κάθε πιστός ὀφείλει νά διορθώνει τυχόν ἐσφαλμένες ἀντιλήψεις του, πού τόν ὁδηγοῦν ἐκτός τοῦ Χριστοῦ καί ἐκτός τῆς σωτηρίας του. Ἐναντίον τοῦ Ἀρειανισμοῦ συνεκλήθη ἡ Α΄ Οἰκουμενική Σύνοδος (Νικαία, 325 μ.Χ.), τῆς ὁποίας φέτος (2025) τιμᾶται ἡ ἐπέτειος τῶν 1700 χρόνων ἀπό τή σύγκλησή της. Ἡ Σύνοδος διατύπωσε τήν ἀλήθεια τῆς ἐκκλησιαστικῆς πίστεως, ὅτι ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ εἶναι «Θεός ἀληθινός», «ὁμοούσιος» μέ τόν Πατέρα, Δημιουργός τοῦ κόσμου, ὅτι ἔγινε ἄνθρωπος γιά τή σωτηρία μας, ἔπαθε (σταυρώθηκε), ἀναστήθηκε, ἀνέβηκε στούς οὐρανούς καί θά ἐπανέλθει γιά νά κρίνει «ζῶντας καί νεκρούς». Τήν ἴδια περίπου ἀλήθεια, μέ ἔμφαση βέβαια στή Σάρκωση τοῦ Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, διακηρύσσει καί ἡ ἐπερχόμενη ἑορτή τῶν Χριστουγέννων, μέ τήν ὑμνολογία της καί μέ τό γενικότερο περιεχόμενό της. Γενικά, τό μήνυμα τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου εἶναι ὁ βιβλικός λόγος, «οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενί ἡ σωτηρία» (Πραξ. 4,12), παρά μόνο «ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ»! 

(«Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», Πρόγραμμα Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Βασιλείου Τριπόλεως. Ὑπεύθυνος π. Σωτήριος Ὀ. Ἀθανασούλιας. Περίοδος Γ΄, ἔτος 2025-2026).