«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2025-6: Ο Ελληνισμός και ο κόσμος των Φράγκων

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΣΤ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Γ΄, ἔτους 2025-2026. 

Ὁ ἐκχριστιανισμός τοῦ Ἑλληνισμοῦ: Ὁ Χριστιανισμός ἐπεκράτησε δυναμικά ἐντός τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐκτοπίζοντας τίς βασικές ἀντιλήψεις του περί Θεοῦ, ἀνθρώπου καί κόσμου. Αὐθεντικοί συνεχιστές τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι οἱ μεγάλοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖοι κράτησαν ἀπό τόν αὐτόν τή γλώσσα καί τή φιλοσοφική ὁρολογία. Ἡ ἑλληνική φιλοσοφία ἔγινε ἡ (μέχρι στιγμῆς) αὐθεντικότερη «γλώσσα» γιά τή διατύπωση τῶν ἀληθειῶν τῆς πίστεως («δογμάτων»). Ἀπόπειρες αὐτόνομης ἐπιβίωσης τοῦ Ἑλληνισμοῦ («ἐθνικές», μή χριστιανικές) ἤ διαφορετικῆς ἀντιμετώπισης τοῦ Χριστιανισμοῦ (αἱρέσεις) ἀπέτυχαν καί χάθηκαν τά ἴχνη τους. Ἡ τελευταία ἀπόπειρα τοῦ Ἑλληνισμοῦ νά ὑπερισχύσει καί νά ἐπιβληθεῖ ἔγινε τόν 14ο αἰ. μέ τήν αἵρεση τοῦ Βαρλαάμ τοῦ Καλαβροῦ. Βασικές θέσεις τῆς Ἐκκλησίας ἔναντι τῆς ἑλληνικῆς παιδείας, ὅπως διαμορφώθηκαν μέχρι τότε, εἶναι: α) Ἡ ἑλληνική φιλοσοφία εἶναι χρήσιμη «πρός παίδευσιν», δηλ. γιά πνευματική ἐξάσκηση. β) Ὁ χριστιανός δέν πρέπει νά ἀσχολεῖται μέ αὐτήν «διά βίου», δηλ. ἀποκλειστικά, ἀλλά μόνο προπαιδευτικά, εἰσαγωγικά. γ) Οἱ ἐπιμέρους ἀντιλήψεις τῶν ἑλλήνων φιλοσόφων, οἱ ὁποῖες ἄλλωστε εἶναι διαφορετικές καί ἀλληλοαναιρούμενες, δέν εἶναι ἀποδεκτές. δ) Ἡ φιλοσοφία καί ἡ ἐπιστήμη δέν ὁδηγοῦν σέ γνώση τοῦ Θεοῦ, ἀλλά μόνο σέ γνώση μέρους τοῦ κόσμου. ε) Ἡ φιλοσοφία καί ἡ ἐπιστήμη δέν ἔχουν σωτηριώδη χαρακτῆρα, δηλ. δέν συμβάλλουν στή σωτηρία, οὔτε τήν ἐμποδίζουν, ἄν καί σέ κάποιες περιπτώσεις αὐτό συμβαίνει, ὅταν «ἡ γνῶσις φυσιοῖ» (Α' Κορ. 8,2) ἤ ἀπολυτοποιεῖται.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2025-6: Η συνάντηση Ελληνισμού και Χριστιανισμού

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ε΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Γ΄, ἔτους 2025-2026. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ συνάντηση Ἑλληνισμοῦ καί Χριστιανισμοῦ διῆλθε πολλές φάσεις, θετικές καί ἀρνητικές (κυρίως ἀρνητικές) μέχρι νά καταλήξει στήν αὐθεντική της καί μόνιμη μορφή στό ἔργο τῶν μεγάλων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ ρίζες της βρίσκονται στόν ἑλληνιστικό Ἰουδαϊσμό τῶν Φίλωνα (20 π.Χ. - 45 μ.Χ.), Ἰωσήπου (37-100 μ.Χ.) κ.ἄ., οἱ δέ ἀπαρχές της στήν Καινή Διαθήκη, κυρίως στό ἔργο τῶν ἀποστόλου Παύλου καί εὐαγγελιστῆ Ἰωάννη. Ἡ πρώτη ἀντίδραση τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἔναντι τοῦ Χριστιανισμοῦ ἦταν οἱ μεγάλοι Διωγμοί τῶν πρώτων χριστιανικῶν αἰώνων. Τήν ἴδια περίπου ἐποχή οἱ τότε «σοφοί» τοῦ Ἑλληνισμοῦ διέβαλλαν τόν Χριστιανισμό μέ ἀνυπόστατες κατηγορίες, στίς ὁποῖες ἀπάντησαν οἱ Ἀπολογητές τοῦ β' μ.Χ. αἰ. Ἀπό τόν γ' μ.Χ. αἰ. ἀκμάζουν οἱ «Κατηχητικές Σχολές» τῆς Ἀλεξανδρείας καί τῆς Ἀντιοχείας. Παράλληλα καί στό ἑξῆς, ἀρχίζουν νά ἐμφανίζονται οἱ μεγάλοι αἱρετικοί, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦν τήν μή αὐθεντική συνάντηση Ἑλληνισμοῦ καί Χριστιανισμοῦ, τήν δέ αὐθεντική ἐκπροσωποῦν οἱ μεγάλοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2025-6: Οι απαρχές της συνάντησης Ελληνισμού και Χριστιανισμού

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Δ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Γ΄, ἔτους 2025-2026. 

Ἡ ἐπικράτηση τοῦ Χριστιανισμοῦ: Ὁ Χριστιανισμός ἔχει ἑβραϊκές - ἰουδαϊκές ρίζες, ἀλλά ἀναπτύχθηκε καί ἐπεκράτησε, σέ ἑλληνικό περιβάλλον, σέ ἕναν ἐξελληνισμένο (καί ἑνιαῖο - «παγκοσμιοποιημένο») κόσμο. Ἰουδαϊκές ρίζες, σημαίνει ἐδῶ ἀποκαλυπτικές ρίζες: ὁ Χριστιανισμός ἀποτελεῖ συνέχεια τῆς αὐτοαποκαλύψεως τοῦ Θεοῦ στήν Παλαιά Διαθήκη. Τό γιατί καί πῶς ἐπικράτησε ὁ Χριστιανισμός, εἶναι σύνθετο ἱστορικό πρόβλημα πρόβλημα, γιά τό ὁποῖο ὑπάρχουν παραπλανητικές ἀπαντήσεις. Μεταξύ τῶν Ἑβραίων ἐπεκράτησε, ἐπειδή συνδέεται ἄρρηκτα μέ τόν αὐθεντικό Ἰουδαϊσμό τῶν Προφητῶν καί Δικαίων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Ἀπορρίφθηκε, βέβαια, (καί διώχθηκε) ἀπό τόν ἀλλοιωμένο Ἰουδαϊσμό τῶν Γραμματέων καί Φαρισαίων τῆς ἐποχῆς τοῦ Κυρίου. Μεταξύ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐπεκράτησε γιά πολλούς λόγους, ὅπως: α) Ὁ Ἑλληνισμός ἀναζητοῦσε ἤδη μιά τελειότερη θρησκεία, μέ σαφή προσανατολισμό πρός τόν μονοθεϊσμό. β) Ὁ Χριστιανισμός, χωρίς ὁ ἴδιος νά ἀποτελεῖ Μεταφυσική (Φιλοσοφία), ἀπαντοῦσε ἱκανοποιητικά στά διαχρονικά ἐρωτήματα περί Θεοῦ ἀνθρώπου καί κόσμου, ὅπως τά ἔθετε ὁ Ἑλληνισμός, ἄν καί μέ ἐντελῶς διαφορετικό τρόπο. γ) Ὁ Χριστιανισμός διέθετε ἀκλόνητη ἐμπειρική βάση: οἱ ἅγιοι Μάρτυρες σταύρωναν τά εἴδωλα καί ἐκεῖνα κατέπιπταν ἐνώπιον τῶν προσκυνητῶν τους! δ) Ὁ Χριστιανισμός ἐμφανίστηκε ὡς μέθοδος θεραπείας τῆς νοσούσης ἀνθρώπινης προσωπικότητος καί ὡς «ἐργαστήριο» παραγωγῆς ὑγειῶν μελῶν τῆς κοινωνίας καί πολιτῶν τοῦ κράτους. Ὡς πρός τό πῶς ἐπικράτησε ὁ Χριστιανισμός, ὁ ἰσχυρισμός ὅτι ἐπικράτησε διά τῆς βίας εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμος. Ἐπικράτησε εἰρηνικά, διά δυνάμεως τοῦ λόγου του, διά τῆς ὑπερβολῆς τῆς ἀγάπης του καί διά τοῦ αἵματος τῶν Μαρτύρων του: «ἡ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται»! (Β' Κορ. 12,9). Οἱ Ἕλληνες, γνωρίζοντας τόν Χριστό, ἐγκατέλειπαν τή θρησκεία τους καί τούς Ναούς τους καἰ ἔχτιζαν ἄλλους Ναούς ἤ μετέτρεπαν τούς ἴδιους σέ χριστιανικούς. Οἱ ἐλάχιστες ἐξαιρέσεις ἐξηγοῦνται ἀπό τό ἱστορικό γεγονός τῶν Διωγμῶν.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2025-6: Ο κόσμος στίς απαρχές του Χριστιανισμού

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Γ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Γ΄, ἔτους 2025-2026. 

Τό ἑλληνικό περιβάλλον: Ὁ Χριστιανισμός ἐμφανίστηκε σέ περιβάλλον, πού κυριαχοῦσε ὁ ἑλληνικός πολιτισμός. Εἶχε προηγηθεῖ ἡ ἑνοποίηση τοῦ τότε γνωστοῦ κόσμου μέ τίς κατακτήσεις τοῦ Μ. Ἀλεξάνδρου (356-323 π.Χ.). Ὁ Ἀλέξανδρος δημιούργησε μιά μεγάλη Αὐτοκρατορία, στήν ὁποία μετέφερε (ἤ ἐπέβαλε) τόν ἑλληνικό πολιτισμό καί σέ μεγάλο βαθμό τήν ἑλληνική γλώσσα. Ἡ Αὐτοκρατορία αὐτή διαιρέθηκε ἀπό τούς Ἐπιγόνους του σέ τέσσερις ἑλληνικές Αὐτοκρατορίες: α) τῶν Ἀντιγονιδῶν (Μακεδονία), β) τῶν Ἀτταλιδῶν (Πέργαμος), γ) τῶν Σελευκιδῶν (Συρία) καί δ) τῶν Πτολεμαίων (Ἀλεξάνδρεια). Αὐτές κατακτήθηκαν σταδιακά ἀπό τούς Ρωμαίους, τῶν Ἀντιγονιδῶν τό 148 π.Χ., τῶν Ἀτταλιδῶν τό 129, τῶν Σελευκιδῶν τό 63 καί τῶν Πτολεμαίων τό 30 π.Χ. Ἡ Παλαιστίνη, κοιτίδα τοῦ Χριστιανισμοῦ, ἦταν ὑπό ἑλληνική κυριαρχία ἤδη ἀπό τό 333 π.Χ., ὅταν ὁ Μ. Ἀλέξανδρος κατέλαβε τήν Τύρο καί τήν Γάζα (332). Περιῆλθε στήν ἐξουσία τῶν Πτολεμαίων καί περισσότερο τῶν Σελευκιδῶν, μέ θετικές καί ἀρνητικές συνέπειες. Εἰδικότερα, ὁ ἕλληνας Βασιλεύς τῆς δυναστείας τῶν Σελευκιδῶν Ἀντίοχος Δ΄ ὁ Ἐπιφανής (215-164) ἐπέβαλε τόν βίαιο ἐξελληνισμό τῶν Ἰουδαίων, τήν πλήρη κατάργηση τῆς ἰουδαϊκῆς λατρείας καί τήν ἐγκατάσταση τῆς λατρείας τοῦ Δία στόν Ναό τοῦ Σολομῶντος (θεωρεῖται ὁ κατ’ ἐξοχήν πρόδρομος τοῦ ἐσχάτου Ἀντιχρίστου!), μέ ἀποτέλεσμα νά προκύψει ἡ περίφημη Μακκαβαϊκή Ἐπανάσταση (168-142). Ἀπό τό 63 π.Χ. βρίσκεται στήν κυριαρχία τῶν Ρωμαίων. Τήν ἐποχή τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ «Βασιλεύς τῆς Ἰουδαίας» ἦταν ὁ Ἡρώδης ὁ ἀποκαλούμενος Μέγας (37 - 4 π.Χ.), ὁ σφαγεύς τῶν ἁγίων Νηπίων (καί πολλῶν ἄλλων), ὑποτελής στούς Ρωμαίους, ἀλλά μέ διευρυμένες ἐξουσίες. Ὡστόσο, τήν ἐποχή ἐκείνη: α) Ἡ ἑλληνική γλώσσα εἶχε ἐπεκταθεῖ σέ ὁλόκληρη τήν Αὐτοκρατορία, ὡς «διεθνής» γλώσσα. β) Εἶχε ἐκτοπίσει σέ μεγάλο βαθμό τίς ἐθνικές γλῶσσες. γ) Μεταξύ τῶν Ἰουδαίων ὑπῆρχε μιά μερίδα προσκείμενη στόν Ἑλληνισμό, οἱ «ἑλληνιστές» ἤ «ἑλληνίζοντες» Ἰουδαῖοι, καί μία ἄλλη, βέβαια, προσηλωμένη στήν παράδοση. δ) Πολλοί ἀπό αὐτούς τούς «ἑλληνιστές» Ἰουδαίους εἶχαν ἀρχίσει νά λησμονοῦν τήν ἐθνική τους γλώσσα, τήν ἀραμαϊκή (μεταγενέστερη ἑβραϊκή). ε) Γιά τίς ἀνάγκες αὐτῶν τῶν Ἰουδαίων μεταφράστηκε ἡ Παλαιά Διαθήκη στήν ἑλληνική ἀπό τούς Ἑβδομήκοντα μεταφραστές στά μέσα τοῦ 3ου π.Χ. αἰ. στ) Τά τελευταῖα βιβλία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης (Α΄ Ἔσδρας, Β΄ καί Γ΄ Μακκαβαίων) γράφτηκαν πρωτοτύπως στήν ἑλληνική. ζ) Ὅλα ἀνεξαιρέτως τά βιβλία τῆς Καινῆς Διαθήκης γράφτηκαν πρωτοτύπως στήν ἑλληνική. Σημαίνουν τά παραπάνω οὐσιαστική ἐπαφή ἤ σύμπτωση τοῦ Ἑλληνισμοῦ μέ τόν Χριστιανισμό; Τό πρόβλημα δέν εἶναι τόσο ἁπλό. Σημαίνουν, πάντως, ὅτι ὁ Χριστιανισμός «γεννήθηκε» σέ περιβάλλλον ἐξελληνισμένο σέ πολύ μεγάλο βαθμό.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2025-6: Ο προχριστιανικός Ελληνισμός

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Β΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Γ΄, ἔτους 2025-2026. 

Οἱ ἀπαρχές τοῦ Ἑλληνισμοῦ: Τί εἶναι Ἑλληνισμός: «τό ὅμαιμον, τό ὁμόγλωσσον, τό ὁμόθρησκον καί τό ὁμότροπον» ἤ «τό τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας μετέχειν». Ὁ Ἑλληνισμός ἔχει Προϊστορία καί Ἱστορία. Στήν Προϊστορία του ἀνήκουν οἱ προελληνικοί ἤ πρωτοτελληνικοί πολιτισμοί Μινωΐκος, Μυκηναΐκος, Κυκλαδικός κ.ἄ. Ἡ καθ’ αὐτό Ἱστορία τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀρχίζει τόν 10ο π.Χ. αἰ. περίπου, μέ τά πρῶτα γραπτά μνημεῖα του, τά ὁμηρικά ἔπη. Ὡστόσο, τά γεγονότα πού περιγράφονται ἐκεῖ εἶναι πολύ παλαιότερα. Ὅπως γνωρίζουμε καί ἀπό ἄλλες πηγές, πολλούς αἰῶνες πρίν, στήν κεντρική Ἀσία, στό ὀροπέδιο τοῦ Παμίρ, κατοικοῦσαν «αἱ ἄρισται φυλαί τοῦ ἀνθρωπίνου γένους» (Κ. Παπαρηγόπουλος), οἱ Ἄριοι καί οἱ Σημίτες, οἱ ὁποῖες μιλοῦσαν δύο διαφορετικές γλῶσσες. Ἀπό τούς πρώτους (Ἄριους) προέρχονται οἱ τέσσερις κυριώτερες ἑλληνικές φυλές: α) οἱ Ἀχαιοί, β) οἱ Ἴωνες καί γ) οἱ Αἰολεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐγκαταστάθηκαν στόν ἑλλαδικό χῶρο, ἐρχόμενοι ἀπό τόν βορά, ἀπό τόν 14ο π.Χ. αἰ. (1400) καί ἑξῆς, καί ἀργότερα δ) οἱ Δωριεῖς (1100). Οἱ φυλές αὐτές ἦταν ὀργανωμένες σέ πόλεις - κράτη, ἀνεξάρτητα μεταξύ τους. Ὡστόσο, εἶχαν κοινή καταγωγή («τό ὅμαιμον»), κοινή γλώσσα («τό ὁμόγλωσσον»), κοινή θρησκεία (τό ὁμόθρησκον) καί κοινές συνήθειες («τό ὁμότροπον» ἤ «τό ὁμοηθές»). Ὅλοι ἀπεκαλοῦντο «Ἕλληνες», ἀλλά τό ὄνομα αὐτό δέν ἦταν ὄνομα κράτους, ἀλλά κοινῆς καταγωγῆς καί πολιτισμοῦ. Σέ δύο τουλάχιστον περιπτώσεις στούς πρώτους αἰῶνες αὐτές οἱ πόλεις - κράτη ἐνώθηκαν σέ κοινή δράση: α) στήν ἐκστρατεία ἐναντίον τῆς Τροίας (1200) καί β) στήν ἀντιμετώπιση τοῦ περσικοῦ κινδύνου (492-480). Ἤδη τόν 10ο π.Χ. αἰ. ὁ Ἑλληνισμός εἶχε ὑψηλότατο πολιτισμό: τά ὁμηρικά ἔπη θεωροῦνται κορυφαῖα καί ἀξεπέραστα ποιητικά δημιουργήματα μέχρι σήμερα!

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2025-6: Εκκλησία και Έθνος στην Ορθόδοξη Παράδοση

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Α΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Γ΄, ἔτους 2025-2026. 

Ἡ ἐπικαιρότητα τοῦ θέματος: Τό τρίτο ἔτος λειτουργίας τοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», σέ συνεργασία μέ τό σωματεῖο «Ἑνωμένη Ρωμηοσύνη». Τά προηγούμενα ἐνδιαφέροντα θέματα: α) «Τό Μυστήριο τοῦ Χριστοῦ» καί β) «Ἡ Λειτουργική Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας». Τό νέο θέμα: «Ἑλληνισμός καί Ὀρθοδοξία». Ἡ ἐπικαιρότητα τοῦ θέματος. Οἱ κατά καιρούς ἐκδηλώσεις μνήμης καί τιμῆς πρός τό ἔθνος - πατρίδα. Τό θέμα στήν ἱστορία τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἡ φιλοπατρία, ὡς ὕψιστη ἑλληνική ἀρετή: «Μητρός τε καί πατρός καί τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερόν ἐστιν ἡ πατρίς» (Σωκράτης). Ἡ θυσία γιά τήν πατρίδα, ὡς καθῆκον καί ἰδανικό: «Εἷς οἰωνός ἄριστος, ἀμύνεσθαι περί πάτρης» (Ὅμηρος). Ἡ τιμή πρός τούς πεσόντες ὑπέρ πατρίδος (ἥρωες). Φιλοπατρία δέν σημαίνει ἀπόρριψη τῶν ἄλλων λαῶν ἤ πολιτισμῶν, ἀλλά κριτική στάση ἔναντί τους. Ὁ Ἑλληνισμός ἦταν πάντοτε ἀνοικτός σέ κάθε πολιτισμό, προσλαμβάνοντας κάθε θετικό στοιχεῖο καί ἐντάσσοντάς τό στό σῶμα του. Ἡ ἐνασχόληση μέ τά κοινά (ἡ πολιτική πράξη), ὡς μορφή καί ἐκδήλωση τῆς φιλοπατρίας: «Μόνοι γάρ τόν τε μηδέν τῶνδε (τῶν πολιτικῶν) μετέχοντα οὐκ ἀπράγμονα, ἀλλ᾿ ἀχρεῖον νομίζομεν» (Περικλής). Ἡ σημερινή κατάσταση - ἀνατροπή τῶν κυρίαρχων ἑλληνικῶν ἀξιῶν. Ἡ ἔκπτωση τῆς πολιτικῆς σέ ἐκμετάλλευση καί ἀπάτη. Ἡ ὑποτίμηση καί ὁ χλευασμός τῆς φιλοπατρίας: Ὅσοι ἀσχολοῦνται μέ τά ἐθνικά θέματα χαρακτηρίζονται «ἐθνικιστές, «ἐθνοκάπηλοι», «σωβινιστές», «μισαλλόδοξοι», «φασίστες», «ἀναχρονιστές», «ἀκροδεξιοί» κ.ἄ. Ἡ ἐθνοπροδοσία ἀκμάζει σέ ὅλο τό μεγαλεῖο της. Ἡ ἀνάδειξη ἀκραίων ἐθνικιστικῶν κινημάτων, ὡς ἀντίδραση στόν ἐθνομηδενισμό. Ἡ θέση τῆς Ἐκκλησίας: στήριξη τῶν ἐθνικῶν θεμάτων - πρωτοστάτης σέ ἐθνικούς καί ἀπελευθερωτικούς ἀγῶνες. Ὅμως, σέ πολλές περιπτώσεις ἡ Ἐκκλησία χρησιμοποιήθηκε (ἐργαλειοποιήθηκε) ἀπό δυνάμεις τῆς ἐξουσίας καί τοῦ κράτους. Ὡστόσο, ἡ θέση της δέν ταυτίζεται πλήρως μέ τά ἰδανικά τοῦ Ἐθνικισμοῦ.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Η «Λειτουργία των Πιστών» - Μέρος Β΄

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΑ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ «Λειτουργία τῶν Πιστῶν» ἤ Λειτουργία τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου εἶναι τό δεύτερο καί σημαντικότερο μέρος τῆς Λειτουργίας τῆς Ἐκκλησίας μας. Προηγεῖται ἡ «Λειτουργία τῶν Κατηχουμένων», καθώς καί ἕνα προπαρασκευαστικό τμῆμα γι’ αὐτό ἀκριβῶς τό δεύτερο μέρος. Ἡ «Λειτουργία τῶν Πιστῶν» διακρίνεται, ἐπίσης, σέ ἐπιμέρους τμήματα, ὅπως α) Οἱ Εὐχές τῶν Πιστῶν, β) Ὁ Χερουβικός Ὕμνος, γ) Ἡ Μεγάλη Εἴσοδος, δ) Τά Πληρωτικά, ε) Ὁ Ἀσπασμός καί ἡ Ὁμολογία (τό Σύμβολο τῆς Πίστεως) καί ζ) Ἡ ἁγία Ἀναφορά, πού εἶναι τό ἐπίκεντρο (ἡ «καρδία») τῆς Θείας Λειτουργίας. Μέρη τῆς Ἀναφορᾶς εἶναι: i) τό Προοίμιο ἤ ὁ Διάλογος, ii) ἡ Εὐχαριστία ἤ ὁ Πρόλογος, iii) ὁ Ἐπινίκιος Ὕμνος, iv) οἱ Λόγοι Συστάσεως («Λάβετε, φάγετε» κ.λπ.), v) ἡ Ἀνάμνηση, vi) ἡ Ἐπίκληση καί vii) τά Δίπτυχα. Ὡστόσο, ἡ Λειτουργία δέν ὁλοκληρώνεται μέ τήν Ἀναφορά. Ἀκολουθοῦν καί ἄλλα μέρη της, τά ὁποῖα εἶναι τά ἑξῆς:

Ἡ Κυριακή Προσευχή: Ἀφοῦ ὁλοκληρωθεῖ ἡ ἁγία Ἀναφορά, ἀκολουθοῦν σύντομες δεήσεις γιά τήν ὑποδοχή ἤ ἀποδοχή τῶν Τιμίων Δώρων, πού μόλις καθαγιάστηκαν, στό ὑπερουράνιο Θυσιαστήριο. Οἱ Δεήσεις καταλήγουν σέ «παράθεση» (ἐναπόθεση ὅλης τῆς ζωῆς μας στόν Χριστό), ὅπως συμβαίνει καί σέ ἄλλες περιπτώσεις, καί σέ σχετική Εὐχή. Ἀκολουθεῖ ἡ Κυριακή Προσευχή (τό «Πάτερ ἡμῶν»), πού ἀποτελεῖ διακήρυξη τῆς ἐν Χριστῷ κατά Χάριν υἱοθεσίας μας. Ἡ ἐν Χριστῷ υἱοθεσία δέν εἶναι ἰδιότητα κάθε ἀνθρώπου, ἀλλά εἰδικό προνόμιο («ἐξουσία»!), πού λαμβάνουμε στό Βάπτισμα. Εἰδικότερα, λαμβάνουμε τίς ἀπαρχές (τά σπέρματα ἤ τήν δυνατότητα) τῆς θείας υἱοθεσίας, τά ὁποῖα ὀφείλουμε νά ἐνεργοποιήσουμε καί νά ἀξιοποιήσουμε. Ἡ Κυριακή Προσευχή εἶναι θεοδίδακτη καί περιλαμβάνει ὅλα τά στοιχεῖα κάθε αὐθεντικῆς προσευχῆς.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Η «Λειτουργία των Πιστών» - Μέρος Α΄

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ι΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025. 

Εἰσαγωγικά: Κατ’ ἐξοχήν μέρη τῆς Θείας Λειτουργίας τῆς Ἐκκλησίας μας εἶναι: α) Ἡ Λειτουργία τῶν Κατηχουμένων καί β) Ἡ Λειτουργία τῶν Πιστῶν. Τό πρῶτο μέρος λήγει μετά τά Ἀναγνώσματα (τόν Ἀπόστολο καί τό Εὐαγγέλιο) μέ τήν Ἀπόλυση τῶν Κατηχουμένων, ἡ ὁποία σήμερα λέγεται μυστικῶς. Παλαιότερα μετά τήν ἔξοδο τῶν Κατηχουμένων ἔκλειναν οἱ πύλες τοῦ Ναοῦ καί ἄρχιζε τό δεύτερο μέρος τῆς Θείας Λειτουργίας «κεκλεισμένων τῶν θυρῶν».

Οἱ Εὐχές τῶν Πιστῶν: Ἡ Λειτουργία τῶν Πιστῶν ἀρχίζει μέ δύο Εὐχές ὑπέρ τῶν Πιστῶν, πού λέγονται μυστικῶς. Μέ αὐτές ὁ Λειτουργός ζητᾶ τήν κάθαρση καί τήν καταξίωση γιά τό ἐπικείμενο Μυστήριο. Ἡ προσέγγιση τοῦ Χριστοῦ ἀπαιτεῖ ψυχική καί σωματική καθαρότητα. Αὐτή προϋποθέτει τήν ἀνθρώπινη προσπάθεια, ἀλλά δέν ἐπιτυγχάνεται μέ τήν ἀνθρώπινη προσπάθεια. Εἶναι δῶρο τοῦ Θεοῦ σέ ὅσους τό ζητοῦν καί, παράλληλα, καταβάλλουν προσπάθειες νά τό ἀποκτήσουν. Εἶναι χαρακτηριστικό ὅτι, ἡ καθαρότητα αὐτή, ἡ καταξίωση καί τά λοιπά σχετικά αἰτήματα ἀφοροῦν σέ ὀλόκληρη τήν ἐκκλησιαστική Κοινότητα καί, βέβαια, στόν ἐπικεφαλῆς της, τόν Λειτουργό τῆς Εὐχαριστίας.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Η «Λειτουργία των Κατηχουμένων»

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Θ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ Θεία Λειτουργία χωρίζεται σέ δύο (ἤ σέ τρία μέ τό εἰσαγωγικό) μέρη. Ὡστόσο, τά κατ’ ἐξοχήν μέρη της εἶναι: α) Ἡ Λειτουργία τῶν Κατηχουμένων ἤ Λειτουργία τοῦ Λόγου καί β) Ἡ Λειτουργία τῶν Πιστῶν ἤ Λειτουργία τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου. Προηγεῖται τό εἰσαγωγικό μέρος, πού τελεῖται μυστικῶς (χαμηλόφωνα), συνήθως κατά τή διάρκεια τοῦ Ὄρθρου, καί ἀφορᾶ στό δεύτερο μέρος τῆς Λειτουργίας. Τό πρῶτο μέρος ἀποκαλεῖται «Λειτουργία τῶν Κατηχουμένων», ἐπειδή μετεῖχαν σ’ αὐτό μαζί μέ τούς Πιστούς καί οἱ Κατηχούμενοι (ὅσοι ἑτοιμάζονταν νά βαπτιστοῦν, ἀλλά δέν εἶχαν ἀκόμη βαπτιστεῖ) καί «Λειτουργία τοῦ Λόγου», ἐπειδή κυρίαρχο στοιχεῖο του εἶναι τά Ἀναγνώσματα, δηλαδή τά ἀποσπάσματα ἀπό τόν Ἀπόστολο καί τό Εὐαγγέλιο.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Η Ἀκολουθία τῆς Προθέσεως

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Η΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025.

 

Εἰσαγωγικά: Ἡ Θεία Λειτουργία τῆς Ἐκκλησίας χωρίζεται σέ δύο μέρη (ἤ σέ τρία μαζί μέ τό εἰσαγωγικό, τήν Προετοιμασία της). Ὅπως κάθε μεγάλο ἔργο, ἔτσι καί ἡ Λειτουργία προαπαιτεῖ κατάλληλη προετοιμασία. Αὐτή περιλαμβάνει σύντομες Ἀκολουθίες καί πράξεις, ὅπως α) ὁ «Καιρός», β) ἡ Ἔνδυση καί γ) ἡ Νίψη. Ἡ κατ’ ἐξοχήν, ὅμως προπαρασκευαστική Ἀκολουθία εἶναι ἡ Ἀκολουθία τῆς Προθέσεως. Κάποιες φορές ἀποκαλεῖται ἐσφαλμένα καί «Ἀκολουθία τῆς Προσκομιδῆς» ἤ «Προσκομιδή». Γιά τήν ἀκρίβεια, ὅμως, Προσκομιδή εἶναι ἡ μεταφορά τῶν Τιμίων Δώρων (πρίν ἀπό τόν καθαγιασμό τους) ἀπό τόν τόπο τῆς προετοιμασίας τους στό Θυσιαστήριο (στήν Ἁγία Τράπεζα) κατά τήν Μεγάλη Εἴσοδο. Ἀφοῦ ἔχουν προηγηθεῖ οἱ σύντομες Ἀκολουθίες ἤ πράξεις τοῦ «Καιροῦ», τῆς Ἔνδυσης τοῦ Λειτουργοῦ μέ τά ἱερά ἄμφια τῆς Λειτουργίας καί ἡ Νίψη τῶν χειρῶν, καί ἀφοῦ ἔχουν προσφερθεῖ τά ὑλικά στοιχεῖα τοῦ Μυστηρίου (πρόσφορο καί νάμα οἴνου), ὁ Λειτουργός ἐπιλέγει ἀπό τά πρόσφορα τῶν πιστῶν τά δύο καλύτερα. Ἡ Λειτουργία τελεῖται γιά τήν ἀκρίβεια μέ δύο πρόσφορα. Σέ περίπτωση ἀνάγκης τελεῖται μέ ἕνα (ὅταν δέν ὑπάρχει δεύτερο ἤ ὅταν αὐτό δέν εἶναι κατάλληλο) ἤ, κατά τήν κρίση τοῦ Λειτουργοῦ, μέ περισσότερα (μέχρι πέντε). Ἔπειτα ἔρχεται στόν τόπο, πού τελεῖται ἡ Ἀκολουθία τῆς Προθέσεως καί ὀνομάζεται, ἐπίσης, «Πρόθεση» (εἶναι συνήθως κόγχη στό Ἱερό Βῆμα ἀριστερά τῆς Ἁγίας Τραπέζης). Σύμφωνα μέ μεταγενέστερους συμβολισμούς, συμβολίζει τό Σπήλαιο τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ: ἄν ὁλόκληρη ἡ Λειτουργία ἀναπαριστᾶ τή ζωή τοῦ Χριστοῦ, τότε ἡ ἀρχή της συνδέεται μέ τή Γέννηση τοῦ Κυρίου. Ἐκεῖ ὑπάρχουν τά ἱερά Σκεύη τῆς Λειτουργίας, πού εἶναι: α) τό ἅγιο Δισκάριο, εἰδικός Δίσκος μέ πόδι, γιά ἀποκλειστική χρήση στή Θεία Λειτουργία, β) τό ἅγιο Ποτήριο, ἐπίσης εἰδικό Ποτήριο γιά τή Θεία Λειτουργία, γ) ἡ ἁγία Λόγχη, σύμβολο τῆς Λόγχης, μέ τήν ὁποία τρυπήθηκε ἡ πλευρά τοῦ Κυρίου στόν Σταυρό, δ) ἡ ἁγία Λαβίδα, μέ τήν ὁποία μεταδίδεται ἡ Θ. Εὐχαριστία στούς πιστούς, δ) ὁ Σπόγγος, σύμβολο τοῦ Σπόγγου, μέ τόν ὁποῖο ὁ Κύριος ἐποτίσθη «χολή καί ὄξος» πάνω στόν Σταυρό καί ε) τά Καλύμματα τῶν ἱερῶν Σκευῶν.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Η προετοιμασία της Θείας Λειτουργίας

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ζ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ Θεία Λειτουργία - Θεία Εὐχαριστία εἶναι τό μέγιστο Μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας καί τό μέγιστο ἔργο τοῦ ἀνθρώπου ἐπί τῆς γῆς. Εἶναι τό κέντρο ἤ ἡ «καρδία» τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. Γιά τήν τέλεσή της ὑπάρχουν κάποιες ἀπαραίτητες προϋποθέσεις, ὥστε ἡ Θεία Εὐχαριστία νά εἶναι «ἀσφαλής καί βεβαία» (ἔγκυρη). Οἱ σπουδαιότερες ἀπό αὐτές εἶναι: α) ὁ Κανονικός Λειτουργός, Ἐπίσκοπος ἤ Πρεσβύτερος, πού εἶναι σέ κοινωνία μέ τήν Ἐκκλησία, β) ἡ παρουσία τοῦ Λαοῦ καί γ) ἡ «ὔλη» τοῦ Μυστηρίου, ὁ ἄρτος (τό προσεκτικά παρασκευασμένο Πρόσφορο) καί ὁ καθαρός ἐρυθρός οἶνος. Μέ αὐτές τίς προϋποθέσεις, μπορεῖ νά τελεσθεῖ ἡ Θ. Λειτουργία, ἡ ὁποία διακρίνεται σέ δύο ἤ τρία μέ τό εἰσαγωγικό μέρη: 1) Ἡ Προετοιμασία τῆς Θείας Λειτουργίας, 2) Ἡ Λειτουργία τῶν Κατηχουμένων ἤ Λειτουργία τοῦ Λόγου καί 3) Ἡ Λειτουργία τῶν Πιστῶν ἤ Λειτουργία τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματος τοῦ Κυρίου. Καθένα ἀπό αὐτά ἀποτελεῖται ἀπό ἐπιμέρους στοιχεῖα, σύμφωνα μέ τό παρακάτω διάγραμμα.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Εξέλιξη και δομή της Θείας Λειτουργίας

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΣΤ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025.

 Εἰσαγωγικά: Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ συγκροτεῖται γύρω ἀπό τή Θεία Εὐχαριστία, πού εἶναι ἡ κορύφωση ὅλων τῶν Μυστηρίων της, ἀλλά καί ὅλων τῶν ἔργων τοῦ ἀνθρώπου ἐπί τῆς γῆς!: «σημαίνεται ἡ Ἐκκλησία ἐν τοῖς Μυστηρίοις», δηλ. ἡ Ἐκκλησία, ὑπάρχει, ἐμφανίζεται, «ὁρᾶται» στή Θ. Εὐχαριστία (ἅγ. Νικόλαος Καβάσιλας). Γιά τήν ἀκρίβεια, ἡ Λειτουργία εἶναι Σύναξη τῶν βαπτισμένων στό ὄνομα τῆς Ἁγίας Τριάδος, μέ σκοπό νά «κοινωνηθεῖ» ἀπό αὐτούς ὁ Χριστός μέσῳ τῶν Δώρων τῆς Εὐχαριστίας, δηλ. μέσῳ τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματός Του. Ἤδη ἀπό τήν ἀποστολική ἐποχή συναντᾶται ἡ ἀντίληψη ὅτι ἡ Λειτουργία τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἡ ἐπίγεια ὄψη τῆς Οὐράνιας Λειτουργίας, πού τελεῖται ἐκεῖ ἀδιαλείπτως, «μέρα καί νύκτα» καί τήν ὁποία εἶδε ἤδη ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης στήν Ἀποκάλυψη (4, 1-11). Σ’ αὐτήν (στήν Οὐράνια Λειτουργία) ὁ Χριστός «κοινωνεῖται» ἄμεσα, χωρίς τήν παρέμβαση τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματός Του, ἀπό ὅσους ἔχουν ἤδη ἑνωθεῖ μαζί Του ἐδῶ στή γῆ μέσῳ τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος καί μέσῳ τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματός Του (δηλ. μέσῳ τῆς θείας Κοινωνίας) καί παραμένουν ἑνωμένοι μαζί Του (δηλ. ἀπό τούς σεσωσμένους). Ὡς μέγα Μυστήριο, ἡ Θεία Λειτουργία προτυπώνεται στήν Παλαιά Διαθήκη, ἡ ἱστορική ἀπαρχή της, ὅμως, βρίσκεται στήν παράδοση τοῦ Μυστηρίου στόν Μυστικό Δεῖπνο. Οἱ ἅγιοι Ἀπόστολοι, ἀκολουθῶντας τήν ἐντολή τοῦ Κυρίου, τελοῦσαν τή Θεία Λειτουργία στίς Συνάξεις τῆς ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας καί εἶναι οἱ πρῶτοι Ἀρχιερεῖς της. Οἱ πρῶτες χριστιανικές Λειτουργίες περιελάμβαναν τούς «λόγους συστάσεως» τοῦ Μυστηρίου, τήν «ἐπίκληση», τό κήρυγμα καί κάποιους ὕμνους. Ἀρχικά, ἡ «ἐπίκληση» ἦταν αὐτοσχέδια Εὐχή. Προϊόντος τοῦ χρόνου, ἐμπλουτίστηκαν τά ὑμνολογικά μέρη καί προστέθηκαν τά Ἀναγνώσματα καί κάποια ἄλλα λειτουργικά στοιχεῖα, ὥστε νά διαμορφωθεῖ ἡ Θ. Λειτουργία στή σημερινή της μορφή.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Εισαγωγικά στη Θεία Λειτουργία

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ε΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025. 

Προτυπώσεις καί πραγματικότητα: Ἡ ἔνταξη τοῦ πιστοῦ στό Σῶμα τῆς Ἐκκλησίας («μύηση») εἶναι μιά διαδικασία μετοχῆς σέ τρία διαδοχικά Μυστήρια: Βάπτισμα - Χρίσμα - Θεία Εὐχαριστία. Τό Βάπτισμα ὁλοκληρώνεται («πληροῦται») στή Θεία Εὐχαριστία, ὅπως καί κάθε ἄλλο Μυστήριο. Ἡ Θεία Εὐχαριστία δέν εἶναι ἕνα Μυστήριο, ὅπως τά ἄλλα ἤ ἀνεξάρτητο ἀπό τά ἄλλα, ἀλλά εἶναι «τό Μυστήριο» ἤ «τά Μυστήρια» ἤ τό Μυστήριο τῶν Μυστηρίων. Σ’ αὐτό δέν ὑπάρχει ἁπλῶς παρουσία καί μετάδοση τῆς Θείας Χάρης, ἀλλά παρουσία τοῦ ἴδιου τοῦ Χριστοῦ, μέσῳ τοῦ Σώματος καί τοῦ Αἵματός Του. Ὅπως ὅλα τά μεγάλα ἔργα, ἡ Θ. Εὐχαριστία προτυπώνεται στήν Παλαιά Διαθήκη καί, εἰδικότερα, στίς θυσίες τῆς ἰουδαϊκῆς λατρείας. Ὁ Θεός μέ μιά συνήθη θρησκευτική ἐκδήλωση, «παιδαγωγεῖ εἰς Χριστόν» (προετοιμάζει τόν κόσμο νά δεχθεῖ τό Μυστήριο τοῦ Χριστοῦ). Θεσμοθετεῖ τίς θυσίες τῆς εἰδωλολατρικῆς λατρείας μέ διαφορετικό, ὅμως περιεχόμενο: α) Οἱ θυσίες ἀπευθύνονται πλέον μόνο στόν ἕνα καί ἀληθινό Θεό καί β) Ἐνῶ συνήθως βασίζονται στήν «ἀρχή τῆς μαγείας», «do ut des» («σοῦ δίνω γιά νά μοῦ δώσεις», «σοῦ προσφέρω γιά νά μοῦ προσφέρεις»), ἀποκτοῦν στό ἑξῆς ἱλαστικό περιεχόμενο: τό αἷμα τῶν θυσιαζόμενων ζώων καθαρίζει τίς ἁμαρτίες μας καί μᾶς συμφιλιώνει μέ τόν Θεό. Τό αἶμα αὐτό, καθώς καί τό θυσιαζόμενο ζῶο, προεικονίζουν τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ καί τήν μελλοντική Θυσία Του πάνω στόν Σταυρό, ἡ ὁποία θά προσφερθεῖ «ἐφ’ ἅπαξ», καταργώντας ὅλες τίς αἱματηρές θυσίες καί ἀντικαθιστώντας τες μέ τήν ἀναίμακτη Θυσία τῆς Θείας Εὐχαριστίας. Αὐτή ταυτίζεται μέ τή Θυσία τοῦ Χριστοῦ, ὅμως δέν εἶναι ἐπανάληψη, ἀλλά «ἀνάμνησις» τῆς Θυσίας τοῦ Χριστοῦ. Ταυτίζεται, μέ τήν ἔννοια ὅτι τό Σῶμα τῆς Εὐχαριστίας εἶναι τό ἴδιο ἀκριβῶς τό θυσιασμένο καί ἀναστημένο Σῶμα τοῦ Χριστοῦ.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Στοιχεία θεολογίας και τελετουργίας του Βαπτίσματος

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Δ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025. 

Ἡ ἀξιοποίηση τῶν δωρεῶν τοῦ Βαπτίσματος: Εἶναι πάγια θέση τῆς Ἐκκλησίας μας, πού πηγάζει ἀπό τούς λόγους τοῦ ἴδιου τοῦ Ἰησοῦ, ὅτι τό Βάπτισμα σώζει, καί σώζει ὄντως - πραγματικά. Ὡστόσο, δέν σώζει μέ μαγικό τρόπο. Ὅπως ὅλα τά Μυστήρια, ἀπαιτεῖ τήν προσωπική συμβολή τοῦ μετέχοντος γιά νά ἐνεργήσει. Ὁ διάβολος μετά τό Βάπτισμα δέν μένει ἀνενεργός. Ἀντίθετα, πολεμᾶ τόν ἄνθρωπο «ἔξωθεν», ἐπιστρατεύοντας ὅλες τίς δυνάμεις καί «τάς μεθοδείας» του ἐναντίον τοῦ βαπτισμένου. Γιά τήν ἀκρίβεια, τότε ἀρχίζει ὁ «ἀόρατος πόλεμος», ὁ πόλεμος «πρός τάς ἀρχάς, πρός τάς ἐξουσίας, πρός τούς κοσμοκράτορας τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου, πρός τά πνευματικά τῆς πονηρίας» (Ἐφ. 6,12). Ἐπικρατεῖ ἡ ἄποψη ὅτι μέ τό Βάπτισμα γίνεται κάποιος Χριστιανός, ἀφοῦ λαμβάνει καί νέο χριστιανικό ὄνομα. Ὡστόσο, ὁ ἅγιος Μακάριος ὁ Αἰγύπτιος λέγει ὅτι ὅταν κάποιος (βαπτισμένος) «εἰσέρχεται εἰς γυμνασίαν καί παιδείαν πολέμου ... πρός τόν σατανᾶν» καί ἀναδεικνύεται νικητής («ἀποφέρεται τά νικητήρια») τότε γίνεται Χριστιανός! Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας περιγράφουν τή διαδικασία, μέ τήν ὁποία ὁ βαπτισμένος μπορεῖ νά γίνει καί πάλι αἰχμάλωτος τῶν παθῶν καί δοῦλος - ὑποχείριο τοῦ διαβόλου. Ἄλλωστε, ἡ καθημερινή ἐμπειρία μᾶς διαβεβαιώνει ὅτι δέν σώζονται ὅλοι οἱ βαπτισμένοι! Τό Βάπτισμα, λοιπόν, προϋποθέτει τόν ἀγώνα ἐναντίον τῆς ἁμαρτίας καί τῶν παθῶν, παρέχοντας στόν βαπτισμένο τίς δυνάμεις νά ἀγωνισθεῖ καί νά νικήσει. Ἐπίσης, συνδέεται στενά μέ τά τρία στάδια τῆς πνευματικῆς ζωῆς, τήν «κάθαρση», τόν «φωτισμό» καί τή «θέωση». Μάλιστα, ἡ ἐμπειρία τῆς Ἐκκλησίας διαβεβαιώνει ὅτι τό πρῶτο στάδιο, ἡ «κάθαρση» ἀπό τά πάθη, μπορεῖ νά ἐπιτευχθεῖ καί πρό τοῦ Βαπτίσματος στίς τάξεις τῶν Κατηχουμένων, καί ὅτι ἡ καθαρτική Χάρη ἐνεργεῖ ἐπίσης καί πρό τοῦ Βαπτίσματος. Ἔτσι, στήν ἀποστολική καί στήν ἀρχαία Ἐκκλησία τό στάδιο τῆς «καθάρσεως» ἐταυτίζετο σχεδόν μέ τό στάδιο τῆς Κατηχήσεως. Στό Βάπτισμα ἔφθαναν ὅσοι εἶχαν ὁλοκληρώσει τή διαδικασία τῆς «καθάρσεως», μέ ἀποτέλεσμα ἀμέσως μετά τό Βάπτισμα, καί εἰδικότερα ἀμέσως μετά τό Χρίσμα, νά ἔχουν ὁρατές ἐκδηλώσεις χαρισμάτων τοῦ Ἁγίου Πνευματος, ὅπως «γλωσσολαλία», «προφητεία», «χάρισμα ἰαμάτων» κ.ἄ.!

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Το Βάπτισμα στη ζωή της Εκκλησίας

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Γ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025. 

Ὁ «μυστηριακός κύκλος»: Μέ κέντρο τή Θεία Εὐχαριστία (Θεία Λειτουργία) διαμορφώθηκε καί ὁ λεγόμενος «μυστηριακός κύκλος». Τό Βάπτισμα ἦταν ἐξ ἀρχῆς τό Μυστήριο εἰσόδου στήν Ἐκκλησία, πού ὁλοκληρωνόταν μέ τό Χρίσμα καί μέ συμμετοχή στή Θεία Εὐχαριστία. Στήν ἀποστολική ἐποχή τό Χρίσμα ἐδίδετο μέ τήν «ἐπίθεση τῶν χειρῶν» τῶν Ἀποστόλων καί ἀργότερα μέ τό ἅγιο Μύρο. Γιά τήν ἀκρίβεια, ἡ εἴσοδος στήν Ἐκκλησία (ἡ «μύησις») γινόταν διά τριῶν διαδοχικῶν Μυστηρίων, στενά συνδεδεμένων μεταξύ τους: Βαπτίσματος - Χρίσματος - Θείας Εὐχαριστίας. Στήν ἀρχαία Ἐκκλησία ὅλα τά Μυστήρια ἦταν συνδεδεμένα μέ τή Θεία Εὐχαριστία, ἀκόμη καί λειτουργικῶς, ὅπως συμβαίνει μέχρι σήμερα μέ τό Μυστήριο τῆς Ἱερωσύνης. Κατά μία ἄποψη, ὅλα τά Μυστήρια ἀποτελοῦν ὄψεις ἑνός καί μόνου Μυστηρίου, τοῦ «Μυστηρίου τοῦ Χριστοῦ». Τό Μυστήριο τῆς Ἱερωσύνης ἐχορηγεῖτο «διά τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν», ὅπως ἰσχύει μέχρι σήμερα. Ὁ Γάμος μνημονεύεται ἀπό τόν ἀπ. Παῦλο, ὡς «Μυστήριον μέγα» (Ἐφ. 5,32). Τό Εὐχέλαιο μαρτυρεῖται σαφῶς στήν ἐπιστολή τοῦ ἁγίου Ἰακώβου (5, 14-15). Τέλος, ἡ Ἐξομολόγηση μαρτυρεῖται σαφῶς στήν Καινή Διαθήκη. Ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία δέχεται ἐπισήμως ἑπτά Μυστήρια: α) Βάπτισμα, β) Χρίσμα, γ) Θεία Εὐχαριστία, δ) Ἐξομολόγηση, ε) Γάμος, στ) Εὐχέλαιο καί ζ) Ἱερωσύνη. Ὡστόσο, κάποιες ἁγιαστικές Τελετές της (π.χ. ὁ Μέγας Ἁγιασμός) ἔχουν δύναμη παραπλήσια μέ αὐτή τῶν Μυστηρίων. Στά Μυστήρια ὑπερτεροῦν οἱ Εὐχές ἔναντι τῶν Ὕμνων καί τῶν Ψαλμῶν. Σκοπός τους δέν εἶναι ἡ προσευχή, ἀλλά ἡ μετάδοση τῆς σωστικῆς Χάρης. Αὐτή μεταδίδεται ἀπό ὑλικά στοιχεῖα. Μυστήρια εἶναι «οἱ θεοσύστατες τελετές, οἱ ὁποῖες, μέσα ἀπό ὑλικά καί ὁρατά στοιχεῖα, μεταδίδουν τήν ἀόρατη Θεία Χάρη». Ἡ ὕλη, ὡς στοιχεῖο τῶν Μυστηρίων: ἐντός τῆς Ἐκκλησίας ἐξαγιάζεται ἡ ἤδη «λίαν καλή» ὕλη - καθίσταται ὄχημα τῆς θείας Χάρης. Στήν Ὀρθοδοξία δέν ὑπάρχει ἡ διάσταση ὕλης καί πνεύματος, ὑλης καί Χάριτος, ὑλικοῦ καί πνευματικοῦ, ὅπως συμβαίνει στόν Πλατωνισμό, στόν Μανιχαϊσμό καί ἀλλοῦ. Πρῶτο καί εἰσαγωγικό Μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας εἶναι τό Βάπτισμα. Εἶναι διάχυτη ἡ ἀντίληψη, ὅτι τό Βάπτισμα ἐξαλείφει τά ἁμαρτήματα καί, κυρίως, τό Προπατορικό ἁμάρτημα. Αὐτό σημαίνει ὅτι, γιά νά κατανοηθεῖ ἡ σημασία τοῦ Βαπτίσματος, πρέπει πρῶτα νά κατανοηθεῖ ὁ χαρακτήρας τοῦ Προπατορικοῦ ἁμαρτήματος.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Η διαμόρφωση της θείας Λατρείας

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Β΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025. 

Ἡ Ἐκκλησία προσευχομένη: Ἡ Θεία Εὐχαριστία καί ἡ προσευχή ἦταν ἐξ ἀρχῆς τά κέντρα τῆς ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας. Τά δύο αὐτά στοιχεῖα συνδέθηκαν μεταξύ τους: ἡ Θ. Εὐχαριστία (Θ. Λειτουργία) ἐντάχθηκε στό σύστημα προσευχῶν (Ἀκολουθιῶν) τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ προσευχή διακρίνεται σέ α) προσωπική («κατ’ οἶκον» ἤ «ἐν τῷ ταμείῳ» ἑκάστου) καί β) κοινή (στόν Ναό, μέ ὁλόκληρη τή χριστιανική Κοινότητα - Ἐνορία), ἐκ τῶν ὁποίων ἡ κοινή προσευχή εἶχε πάντοτε προτεραιότητα. Ἔτσι, οἱ πρῶτοι Χριστιανοί «ἦσαν προσκαρτεροῦντες τῇ διδαχῇ τῶν ἀποστόλων καί τῇ κοινωνίᾳ καί τῇ κλάσει τοῦ ἄρτου καί ταῖς προσευχαῖς ... καθ’ ἡμέραν τε προσκαρτεροῦντες ὁμοθυμαδὸν ἐν τῷ ἱερῷ, κλῶντές τε κατ’ οἶκον ἄρτον» (Πραξ. 2, 42-46). Ὅταν ἀπέκτησαν δικούς τους Ναούς, στήν ἀρχή μετέβαιναν στόν Ναό ἑπτά φορές τήν ἡμέρα, σύμφωνα μέ τό ψαλμικό «ἑπτάκις τῆς ἡμέρας ᾔνεσά σε» (Ψαλ. 118-164), ἔτσι διαμορφώθηκαν οἱ ἑπτά βασικές Ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας: 1) ὁ Ὄρθρος, 2) ἡ Α΄ Ὥρα, 3) ἡ Γ΄ Ὥρα, 4) ἡ ΣΤ΄ Ὥρα, 5) ἡ Θ΄ Ὥρα, 6) ὁ Ἑσπερινός καί 7) τό Μεσονυκτικό. Ὅμως, γιά πρακτικούς λόγους ἐπικράτησε ἡ μετάβαση στόν Ναό δύο φορές τήν ἡμέρα, πρωΐ καί ἀπόγευμα, χωρίς ὅμως νά καταργηθοῦν καί οἱ ἀντίστοιχες Ἀκολουθίες. Ἔτσι τό πρωΐ τελοῦνται τό Μεσονυκτικό, ὁ Ὄρθρος καί οἱ Ὧρες Α΄, Γ΄ καί ΣΤ΄, καί τό ἀπόγευμα ἡ Θ΄ Ὥρα καί ὁ Ἑσπερινός. Σήμερα οἱ Ἀκολουθίες αὐτές τελοῦνται μόνο στίς Μονές, ἐνῶ στίς Ἐνορίες τελοῦνται (ὅταν τελοῦνται) μόνο ὁ Ὄρθρος καί ὁ Ἑσπερινός. Ἡ Θ. Λειτουργία τελεῖται τίς Κυριακές καί ἑορτές καί συνδέθηκε κυρίως μέ τήν πρωϊνή Ἀκολουθία καί, εἰδικότερα μέ τόν Ὄρθρο, σπανιώτερα δέ μέ τόν Ἑσπερινό. Πρακτικά, πηγαίνοντας τό πρωΐ στόν Ναό νά ἐκκλησιαστοῦμε («ἐκκλησιάζομαι» = ἀνανεώνω συνεχῶς καί ἐπιβεβαιώνω τήν ἰδιότητα τοῦ μέλους τῆς Ἐκκλησίας, καθώς καί τήν κοινωνία μου μέ τόν Χριστό), μετέχουμε σέ δύο Ἀκολουθίες: α) στόν Ὄρθρο, ὁ ὁποῖος ὁλοκληρώνεται συνήθως μέ τή Δοξολογία (ἤ μέ κάποιους ὕμνους μετά ἀπό αὐτήν), καί β) στή Θ. Λειτουργία, ἡ ὁποία ἀρχίζει μέ τήν Ἐκφώνηση «Εὐλογημένη ἡ Βασιλεία τοῦ Πατρός...» καί λήγει μέ τήν Ἀπόλυση τῆς Ἀκολουθίας καί τό «Δι’ εὐχῶν...».

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2024-5: Το μυστήριο του Χριστού και η Εκκλησία

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Α΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Β΄, ἔτους 2024-2025.

 Ὀρθοδοξία - Ἑλληνισμός - Ρωμηοσύνη: Τό γενικό Πρόγραμμα Ὀρθόδοξης Κατήχησης, σέ συνεργασία μέ τήν «Ἑνωμένη Ρωμηοσύνη», ἔχει τίτλο «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη». Τί εἶναι Ἑλληνισμός. Ἀρχαῖοι ὁρισμοί: α) «τό ὅμαιμον, τό ὁμόγλωσσον, τό ὁμόθρησκον καί τό ὁμότροπον» (Ἡρόδοτος), β) «τό τῆς παιδεύσεως τῆς ἡμετέρας μετέχειν» (Ἰσοκράτης). Ἑλληνισμός εἶναι ὁ συγκεκριμένος τρόπος θεωρήσεως τῶν μεγάλων ζητημάτων περί Θεοῦ, ἀνθρώπου καί κόσμου. Τί εἶναι Ὀρθοδοξία. Εἶναι ὁ Χριστιανισμός στήν αὐθεντικότητά του, δηλ. χωρίς τίς αἱρέσεις του, τίς ἀρχαῖες (Ἀρειανισμός, Νεστοριανισμός κ.ἄ.), τίς μεταγενέστερες (Ρωμαιοκαθολικισμός, Προτεσταντισμός κ.ἄ.) καί τίς σύγχρονες («Μάρτυρες Ἰεχωβᾶ», Πεντηκοστιανοί κ.ἄ.). Ὁ Χριστιανισμός εἶναι, ἐπίσης, συγκεκριμένος (νέος) τρόπος θεωρήσεως τῶν περί Θεοῦ, ἀνθρώπου καί κόσμου ζητημάτων. Ὁ αὐθεντικός Χριστιανισμός ἐμφανίζεται πάντοτε ὡς Ἐκκλησία, ὡς ἡ μία Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ: Ὀρθοδοξία εἶναι ἡ Ἐκκλησία. Τί εἶναι Ρωμηοσύνη. Εἶναι ἡ συνάντηση ἤ «σύζευξη» Χριστιανισμοῦ καί Ἑλληνισμοῦ. Αὐτή ἔγινε κυρίως στήν ἐποχή τῆς ἀκμῆς τῆς Ρωμαϊκῆς Αὐτοκρατορίας (4ος μ.Χ. αἰ.), μέ ἀποτέλεσμα ἡ ὡς τότε εἰδωλολατρική Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία νά γίνει Χριστιανική Ρωμαϊκή Αὐτοκρατορία. Αὐτή διατηρήθηκε ἐλεύθερη μέχρι τόν 15ο αἰ. καί ὑποδουλώθηκε τό 1453 μ.Χ. Ἕναν αἰῶνα ἀργότερα ὀνομάστηκε ἐσφαλμένα καί ἐσκεμμένα «Βυζαντινή» ἀπό ἀνθέλληνες δυτικούς ἱστορικούς (γιά πρώτη φορά τό 1562 ἀπό τόν Ἱερώνυμο Wolf). Κατά τή συνάντησή του μέ τόν Χριστιανισμό, ὁ Ἑλληνισμός ἀναγκάστηκε νά ἀναθεωρήσει πολλά στοιχεῖα τῆς οὐσίας του καί νά ἐνσωματωθεῖ πλήρως στόν Χριστιανισμό. Ἔκτοτε δέν ὑπάρχει Ἑλληνισμός ἐκτός τοῦ Χριστιανισμοῦ καί, εἰδικότερα, ἐκτός Ἐκκλησίας: ὁ Ἑλληνισμός ἐκχριστιανίστηκε καί ἐκκλησιοποιήθηκε. Τεράστια σημασία ἔχει στό σημεῖο αὐτό τό ζήτημα τῶν προτεραιοτήτων: γιά τόν αὐθεντικό Χριστιανό, προτεραιότητα ἔχει ὁ Χριστιανισμός ἔναντι τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἡ πίστη ἔναντι τοῦ ἔθνους, ὁ Χριστός ἔναντι τοῦ «κόσμου». Ἡ ἀντιστροφή τῶν προτεραιοτήτων συνιστᾶ τό φαινόμενο τοῦ Ἐθνικισμοῦ ἤ τήν αἵρεση τοῦ Ἐθνοφυλετισμοῦ, καταδικασμένη συνοδικά ἀπό τήν Ἐκκλησία (1872). Δυστυχῶς, προβλήματα Ἐθνοφυλετισμοῦ ἀντιμετωπίζει μέχρι σήμερα ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Γιά τόν Χριστιανό, πάνω ἀπ’ ὅλα ὁ Χριστός!

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2023-4: Ο Χριστός και η Εκκλησία

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ι' τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Α', ἔτους 2023-2024. 

Ἀπό τήν Ἀνάσταση στήν Πεντηκοστή: Τό μυστήριο τοῦ Χριστοῦ συνίσταται στό πρόσωπο καί στό ἔργο Του. Στό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ ἑνώθηκαν δύο «τέλειες» φύσεις, ἡ θεία καί ἡ ἀνθρώπινη, στό ἕνα πρόσωπο τοῦ Θεοῦ Λόγου «καθ’ ὑπόστασιν». Τό ἔργο τοῦ Χριστοῦ συνίσταται στή διδασκαλία, στά θαύματα καί στό Πάθος. Τό Πάθος νοηματοδοτεῖται (λαμβάνει τό πραγματικό του νόημα καί κατανοοῦνται οἱ πραγματικές διαστάσεις του) ἀπό τήν Ἀνάσταση, ὅπως ὅλα νοηματοδοτοῦνται ἀπό τήν Ἀνάσταση: «εἰ Χριστός οὐκ ἐγήγερται, κενόν ἄρα τό κήρυγμα ἡμῶν, κενή δέ καί ἡ πίστις ὑμῶν»! (Α΄ Κορ. 15,14). Μέ τήν Ἀνάσταση κατελύθη τό κράτος τοῦ θανάτου καί συνετρίβη ἡ δύναμη τοῦ διαβόλου. Ἔκτοτε, ὅσοι ἀκολουθοῦν τόν Χριστό, μετέχουν στήν «πρώτη ἀνάσταση», τήν πνευματική, τήν ἀνάσταση τῆς ψυχῆς, καί ἀναμένουν τή «δεύτερη ἀνάσταση», τήν ἀνάσταση τῶν σωμάτων: «προσδοκῶ ἀνάστασιν νεκρῶν». Μέ τήν Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου δέν κατελύθη μόνο τό κράτος τοῦ θανάτου, ἀλλά καταργήθηκαν καί τά λεγόμενα «ἀδιάβλητα πάθη». Γι’ αὐτό τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ μετά τήν Ἀνάσταση δέν εἶχε τίς ἴδιες ἰδιότητες πού εἶχε πρίν. Ἦταν μέν Σῶμα ὑλικό, εἶχε «σάρκα καί ὀστέα», ἀλλά εἶχε ἐνδυθεῖ «ἀφθαρσίαν» καί «ἀθανασίαν» (Α΄ Κορ. 15,53, πρβλ. «Χριστός ἐγερθείς ἐκ νεκρῶν οὐκέτι ἀποθνήσκει, θάνατος αὐτοῦ οὐκέτι κυριεύει», Ρωμ. 6,9). Μποροῦσε νά φάει ἄν ἤθελε, ἀλλά δέν εἶχε ἀνάγκη τροφῆς, δέν πεινοῦσε, δέ διψοῦσε, δέν κρύωνε, δέν κοπίαζε κ.λπ. Ἦταν Σῶμα θεῖον («Θεοῦ τό Σῶμα») καί «ζωηρόν» (παρεκτικό ζωῆς). Μέ αὐτές τίς ἰδιότητες ὁ Κύριος παρέμεινε 40 μέρες στή γῆ, ἐμφανιζόμενος μόνο στούς Μαθητές Του (στούς Δώδεκα καί σέ εὐρύτερο κύκλο Μαθητῶν). Ἔφυγε στούς οὐρανούς μέ τήν Ἀνάληψή Του, ἀνεβάζοντας ἐκεῖ («ἐκ δεξιῶν τοῦ Πατρός»), τήν ἀνθρώπινη φύση, τήν ὁποία προσέλαβε, δεδομένου ὅτι ἡ ἕνωση τῶν δύο φύσεων στό πρόσωπό Του εἶναι ἀχώριστη καί ἀδιαίρετη («ἀχωρίστως» καί «ἀδιαιρέτως»). Μέ τήν Ἀνάληψη καί τήν Πεντηκοστή, κατά τήν ὁποία ἀπέστειλε τό Πανάγιο Πνεῦμα στούς Μαθητές Του καί στήν Ἐκκλησία, φαίνεται νά ὁλοκληρώνεται τό ἐπίγειο ἔργο τοῦ Κυρίου.

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2023-4: Το έργο του Ιησού Χριστού

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Θ' τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Α', ἔτους 2023-2024. 

Εἰσαγωγικά: Τό μυστήριο τοῦ Χριστοῦ συνίσταται στό γεγονός ὅτι, γιά τή σωτηρία τοῦ κόσμου, δύο «τέλειες» φύσεις, ἡ θεία καί ἡ ἀνθρώπινη, ἑνώθηκαν στό πρόσωπο τοῦ Θεοῦ Λόγου «ἀτρέπτως», «ἀσυγχύτως», «ἀδιαιρέτως» καί «ἀχωρίστως» καί ἀπετέλεσαν τόν ἕνα Κύριο Ἰησοῦ Χριστό. Ἡ ἕνωση αὐτή ἀποκαλεῖται «ὑποστατική» ἤ, ἀκριβέστερα, «καθ’ ὑπόστασιν» ἕνωση, καί ἀποτελεῖ μοναδική καί ἀνεπανάληπτη περίπτωση ἑνώσεως. Δέν ταυτίζεται οὔτε μέ τήν «κατά φύσιν» ἤ «κατ’ οὐσίαν» ἕνωση, δηλ. μέ τόν τρόπο πού «κοινωνοῦν» (ἑνώνονται) τά τρία πρόσωπα τῆς Ἁγίας Τριάδος μεταξύ τους ἤ οἱ ἄνθρωποι μεταξύ τους, οὔτε μέ τήν «κατ’ ἐνέργειαν» ἤ «κατά χάριν» ἕνωση, δηλ. μέ τόν τρόπο πού «κοινωνοῦν» (ἑνώνονται) οἱ Προφῆτες, οἱ Ἀπόστολοι καί οἱ Ἅγιοι μέ τόν Θεό. 

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2023-4: Το πρόσωπο του Ιησού Χριστού

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Η' τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Α', ἔτους 2023-2024. 

Εἰσαγωγικά: Προϋπόθεση γιά νά προσεγγίσουμε τό μυστήριο τοῦ Χριστοῦ εἶναι ἡ πίστη στήν ἀλήθεια γιά τήν Ἁγία Τριάδα (ἡ «ψηλάφηση» τοῦ μυστηρίου τῆς Ἁγίας Τριάδος), ἀφοῦ ὁ Χριστός εἶναι «ὁ εἷς τῆς Τριάδος». Ὁ Θεός τῆς πίστεώς μας εἶναι «μία φύσις ἤ οὐσία καί τρεῖς ὑποστάσεις ἤ πρόσωπα». Περισσότερο, ὅμως, ἀπό τό πῶς εἶναι ὁ Θεός καθ’ Αὐτόν μᾶς ἐνδιαφέρει τό πῶς σχετίζεται μέ τόν κόσμο καί ἰδιαιτερα μέ τόν ἄνθρωπο. Ὁ Θεός ἔρχεται σέ ἐπαφή μέ τόν κόσμο, μέσω τῶν ἐνεργειῶν Του, οἱ ὁποῖες εἶναι ἄκτιστες. Μέ τίς ἄκτιστες ἐνέργειές Του δημιουργεῖ τόν κόσμο καί τόν ἄνθρωπο. Εἰδικότερα ὁ ἄνθρωπος, ὅπως καί οἱ Ἄγγελοι, δημιουργεῖται γιά νά μετέχει καί στή θεοποιό ἐνέργεια ἤ Δόξα τοῦ Θεοῦ, δηλ. στήν ὕψιστη μορφή θείας μετοχῆς, πού ταυτίζεται μέ τήν κατάσταση τοῦ Παραδείσου. Ὅμως, ὅπως γνωρίζουμε, ὁ ἄνθρωπος ἐξέπεσε ἀπό τήν κατάσταση αὐτή, στερήθηκε τή μετοχή στή Δόξα τοῦ Θεοῦ (Ρωμ. 3,23), ἀπώλεσε τόν Παράδεισο, «παρεδόθη τῇ φθορᾷ καί συνεζεύχθη τῷ θανάτῳ», κατέστη δοῦλος τῶν παθῶν καί διάγει σέ αἰχμαλωσία τοῦ διαβόλου.