«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Ο Χριστός ως Αρχιερέας της σωτηρίας μας

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΣΤ' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα 15ης/3/2026) 

Κείμενο: «Ἀδελφοί, 4,14 ἔχοντες οὖν ἀρχιερέα μέγαν διεληλυθότα τούς οὐρανούς, Ἰησοῦν τόν υἱόν τοῦ Θεοῦ, κρατῶμεν τῆς ὁμολογίας. 15 Οὐ γάρ ἔχομεν ἀρχιερέα μή δυνάμενον συμπαθῆσαι ταῖς ἀσθενείαις ἡμῶν, πεπειραμένον δέ κατά πάντα καθ’ ὁμοιότητα χωρίς ἁμαρτίας. 16 Προσερχώμεθα οὖν μετά παρρησίας τῷ θρόνῳ τῆς χάριτος, ἵνα λάβωμεν ἔλεον καί χάριν εὕρωμεν εἰς εὔκαιρον βοήθειαν. 5,1 Πᾶς γάρ ἀρχιερεύς ἐξ ἀνθρώπων λαμβανόμενος ὑπέρ ἀνθρώπων καθίσταται τά πρός τόν Θεόν, ἵνα προσφέρῃ δῶρά τε καί θυσίας ὑπέρ ἁμαρτιῶν, 2 μετριοπαθεῖν δυνάμενος τοῖς ἀγνοοῦσι καί πλανωμένοις, ἐπεί καί αὐτός περίκειται ἀσθένειαν· 3 καί διά ταύτην ὀφείλει, καθώς περί τοῦ λαοῦ, οὕτω καί περί ἑαυτοῦ προσφέρειν ὑπέρ ἁμαρτιῶν. 4 Καί οὐχ ἑαυτῷ τις λαμβάνει τήν τιμήν, ἀλλά καλούμενος ὑπό τοῦ Θεοῦ, καθάπερ καί Ἀαρών. 5 Οὕτω καί ὁ Χριστός οὐχ ἑαυτόν ἐδόξασε γενηθῆναι ἀρχιερέα, ἀλλ’ ὁ λαλήσας πρός αὐτόν· Υἱός μου εἶ σύ, ἐγώ σήμερον γεγέννηκά σε· 6 καθώς καί ἐν ἑτέρῳ λέγει· Σύ ἱερεύς εἰς τόν αἰῶνα κατά τήν τάξιν Μελχισεδέκ» (Ἑβρ. 4,14 - 5,6).

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2025-6: Η συνάντηση Ελληνισμού και Χριστιανισμού

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ε΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Γ΄, ἔτους 2025-2026. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ συνάντηση Ἑλληνισμοῦ καί Χριστιανισμοῦ διῆλθε πολλές φάσεις, θετικές καί ἀρνητικές (κυρίως ἀρνητικές) μέχρι νά καταλήξει στήν αὐθεντική της καί μόνιμη μορφή στό ἔργο τῶν μεγάλων Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Οἱ ρίζες της βρίσκονται στόν ἑλληνιστικό Ἰουδαϊσμό τῶν Φίλωνα (20 π.Χ. - 45 μ.Χ.), Ἰωσήπου (37-100 μ.Χ.) κ.ἄ., οἱ δέ ἀπαρχές της στήν Καινή Διαθήκη, κυρίως στό ἔργο τῶν ἀποστόλου Παύλου καί εὐαγγελιστῆ Ἰωάννη. Ἡ πρώτη ἀντίδραση τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἔναντι τοῦ Χριστιανισμοῦ ἦταν οἱ μεγάλοι Διωγμοί τῶν πρώτων χριστιανικῶν αἰώνων. Τήν ἴδια περίπου ἐποχή οἱ τότε «σοφοί» τοῦ Ἑλληνισμοῦ διέβαλλαν τόν Χριστιανισμό μέ ἀνυπόστατες κατηγορίες, στίς ὁποῖες ἀπάντησαν οἱ Ἀπολογητές τοῦ β' μ.Χ. αἰ. Ἀπό τόν γ' μ.Χ. αἰ. ἀκμάζουν οἱ «Κατηχητικές Σχολές» τῆς Ἀλεξανδρείας καί τῆς Ἀντιοχείας. Παράλληλα καί στό ἑξῆς, ἀρχίζουν νά ἐμφανίζονται οἱ μεγάλοι αἱρετικοί, οἱ ὁποῖοι ἐκπροσωποῦν τήν μή αὐθεντική συνάντηση Ἑλληνισμοῦ καί Χριστιανισμοῦ, τήν δέ αὐθεντική ἐκπροσωποῦν οἱ μεγάλοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας.

«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Ο Χριστός και ο κόσμος

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΕ' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα 8ης/3/2026) 

Κείμενο: «1,10 Κατ’ ἀρχάς σύ, Κύριε, τήν γῆν ἐθεμελίωσας, καί ἔργα τῶν χειρῶν σού εἰσιν οἱ οὐρανοί· 11 αὐτοί ἀπολοῦνται, σύ δέ διαμένεις· καί πάντες ὡς ἱμάτιον παλαιωθήσονται, 12 καί ὡσεί περιβόλαιον ἑλίξεις αὐτούς, καί ἀλλαγήσονται· σύ δέ ὁ αὐτός εἶ, καί τά ἔτη σου οὐκ ἐκλείψουσι. 13 Πρός τίνα δέ τῶν ἀγγέλων εἴρηκέ ποτε· Κάθου ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἂν θῶ τούς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου; 14 Οὐχί πάντες εἰσί λειτουργικά πνεύματα εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα διά τούς μέλλοντας κληρονομεῖν σωτηρίαν; 2,2 Εἰ γάρ ὁ δι’ ἀγγέλων λαληθείς λόγος ἐγένετο βέβαιος, καί πᾶσα παράβασις καί παρακοή ἔλαβεν ἔνδικον μισθαποδοσίαν, 3 πῶς ἡμεῖς ἐκφευξόμεθα τηλικαύτης ἀμελήσαντες σωτηρίας; ἥτις ἀρχήν λαβοῦσα λαλεῖσθαι διά τοῦ Κυρίου, ὑπό τῶν ἀκουσάντων εἰς ἡμᾶς ἐβεβαιώθη;» (Ἑβρ. 1,10 - 2,3).

«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Υπεράσπιση και αμφισβήτηση της πίστεως

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΔ' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα 1ης/3/2026) 

Κείμενο: «Ἀδελφοί, 11,24 πίστει Μωϋσῆς μέγας γενόμενος ἠρνήσατο λέγεσθαι υἱός θυγατρός Φαραώ, 25 μᾶλλον ἑλόμενος συγκακουχεῖσθαι τῷ λαῷ τοῦ Θεοῦ ἤ πρόσκαιρον ἔχειν ἁμαρτίας ἀπόλαυσιν, 26 μείζονα πλοῦτον ἡγησάμενος τῶν Αἰγύπτου θησαυρῶν τόν ὀνειδισμόν τοῦ Χριστοῦ· ἀπέβλεπε γάρ εἰς τήν μισθαποδοσίαν. 32 Καί τί ἔτι λέγω; Ἐπιλείψει γάρ με διηγούμενον ὁ χρόνος περί Γεδεών, Βαράκ τε καί Σαμψών καί Ἰεφθάε, Δαυΐδ τε καί Σαμουήλ καί τῶν προφητῶν, 33 οἵ διά πίστεως κατηγωνίσαντο βασιλείας, εἰργάσαντο δικαιοσύνην, ἐπέτυχον ἐπαγγελιῶν, ἔφραξαν στόματα λεόντων, 34 ἔσβεσαν δύναμιν πυρός, ἔφυγον στόματα μαχαίρας, ἐνεδυναμώθησαν ἀπό ἀσθενείας, ἐγενήθησαν ἰσχυροί ἐν πολέμῳ, παρεμβολάς ἔκλιναν ἀλλοτρίων· 35 ἔλαβον γυναῖκες ἐξ ἀναστάσεως τούς νεκρούς αὐτῶν· ἄλλοι δέ ἐτυμπανίσθησαν, οὐ προσδεξάμενοι τήν ἀπολύτρωσιν, ἵνα κρείττονος ἀναστάσεως τύχωσιν· 36 ἕτεροι δέ ἐμπαιγμῶν καί μαστίγων πεῖραν ἔλαβον, ἔτι δέ δεσμῶν καί φυλακῆς· 37 ἐλιθάσθησαν, ἐπρίσθησαν, ἐπειράσθησαν, ἐν φόνῳ μαχαίρας ἀπέθανον, περιῆλθον ἐν μηλωταῖς, ἐν αἰγείοις δέρμασιν, ὑστερούμενοι, θλιβόμενοι, κακουχούμενοι, 38 ὧν οὐκ ἦν ἄξιος ὁ κόσμος, ἐν ἐρημίαις πλανώμενοι καί ὄρεσι καί σπηλαίοις καί ταῖς ὀπαῖς τῆς γῆς. 39 Καί οὗτοι πάντες μαρτυρηθέντες διά τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τήν ἐπαγγελίαν, 40 τοῦ Θεοῦ περί ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου, ἵνα μή χωρίς ἡμῶν τελειωθῶσι» (Ἑβρ. 11, 24-26, 32-40)

Το πρόσωπο του Χριστού στο ελληνικό αρχαιολατρικό κίνημα

 

ΤΕΥΧΟΣ 133                      ΤΡΙΠΟΛΗ                       ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2025 

ΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ
ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΡΧΑΙΟΛΑΤΡΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ 

Ὁ ἑλληνικός Νεοπαγανισμός «προσκόπτει» στόν Χριστό 

Ὅπως εἶναι γνωστό, ἀπό τή δεκαετία τοῦ 1970 καί στό πλαίσιο τοῦ εὑρύτερου κινήματος τῆς «Νέας Ἐποχῆς», ἄρχισε νά ἐμφανίζεται στήν Εὐρώπη καί σέ ἄλλες χῶρες τοῦ ἐξωτερικοῦ τό διεθνές νεοπαγανιστικό κίνημα, μέ σύνθημα τήν «ἐπιστροφή στίς ρίζες» καί, εἰδικότερα, στίς ἀρχαῖες προχριστιανικές, πολυθεϊστικές, εἰδωλολατρικές καί «φυσικές» θρησκεῖες κάθε λαοῦ. Ἀπό τίς ἀρχές τῆς δεκαετίας τοῦ 1980 τό κίνημα αὐτό ἀναπτύχθηκε καί στήν Ἑλλάδα. Τότε ἄρχισαν νά ἐμφανίζονται καί στή χώρα μας παρόμοιες ὁμάδες, ὀργανώσεις καί  κινήματα «ἀρχαιολατρικά», «ἑλληνολατρικά», «νεοεθνικά», «πολυθεϊστικά», μέ σύνθημα τήν ἀναβίωση τῆς «πατρώας» ἑλληνικῆς θρησκείας καί μέ ἔντονο ἀντιχριστιανικό προσανατολισμό. Τό κίνημα αὐτό ἀποκαλεῖται γενικά «Νεοπαγανισμός», ἄν καί πολλές ὁμάδες του ἀπορρίπτουν ἔντονα αὐτό τόν χαρακτηρισμό. Ὁ ἀρχικός ὅρος («παγανισμός») σημαίνει θρησκεία τῶν χωρικῶν, δηλ. τῶν ἁπλοϊκῶν ἀνθρώπων, σέ ἀντίθεση μέ τή θρησκεία τῶν πόλεων, δηλ. τή θρησκεία τῶν, ὑποτίθεται, πεπαιδευμένων καί καλλιεργημένων.

«Βασίλειος ο Μέγας», τεύχ. 108, Οκτ. - Δεκ. 2025

 

ΤΕΥΧΟΣ 108        ΤΡΙΠΟΛΙΣ     ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2025 

ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ

ΧΑΡΙΤΙ ΘΕΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΜΑΝΤΙΝΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΥΝΟΥΡΙΑΣ

 

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ 

Πρός

Τόν Ἱερόν Κλῆρον, τίς Μοναστικές Ἀδελφότητες καί τόν εὐσεβῆ Λαόν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας. 

«Ἴσος προῆλθες τοῖς βροτοῖς ἑκουσίως, Ὕψιστε, σάρκα προσλαβῶν ἐκ Παρθένου, Ἄγων ἅπαντας πρός σέλας ζωηφόρον».

Τέκνα μου ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά,

Ἰδού τό μέγα Μυστήριον τό ὁποῖο βιώνομε σήμερα!

Ἰδού ἡ ἀποκάλυψη τῆς θείας ἀγάπης· «Τό ἀπ’ αἰῶνος Μυστήριον, σήμερον καθορᾶται. Ὁ ἀναφής ψηλαφᾶται καί ὁ Λόγος σαρκοῦται».

Τό Μυστήριον τοῦ Θεοῦ σήμερα ἀποκαλύπτεται, λαμβάνον σάρκα.

Οὐδέποτε ἡ ἀνθρώπινη φύση ἔλαβε τέτοια ἀξία. Ἡ ὕλη ὁλόκληρη, βιώνει μέ τήν Γέννηση τοῦ Χριστοῦ τήν τελείωση καί ὁλοκλήρωσή της.

Ἀπό τή στιγμή πού ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ, ὁ Μονογενής, προσέλαβε τήν ἀνθρώπινη φύση, μέ αὐτόν τόν τρόπο τήν ἁγίασε, τήν ὁλοκλήρωσε. Ἡ ὕλη, τήν ὁποία ὁ ἴδιος Πλάστης καί Δημιουργός ἔπλασε καί δημιούργησε, πλέον ἁγιάζεται.

Ἄς ἠχήσῃ σήμερα στήν ὕπαρξή μας ὁλόκληρη, ἡ φράση τοῦ ἐν Ἁγίοις Πατρός ἡμῶν Ἀθανασίου τοῦ Μεγάλου «ὁ Λόγος ἐνηνθρώπησεν ἵνα ἡμεῖς θεοποιηθῶμεν».

«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Η νηστεία στην Ορθόδοξη Παράδοση

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΓ' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα 15ης/2/2026) 

Κείμενο: «Ἀδελφοί, 8,8 βρῶμα ἡμᾶς οὐ παρίστησι τῷ Θεῷ· οὔτε γάρ ἐάν φάγωμεν περισσεύωμεν, οὔτε ἐάν μή φάγωμεν ὑστερούμεθα. 9 Βλέπετε δέ μήπως ἡ ἐξουσία ὑμῶν αὕτη πρόσκομμα γένηται τοῖς ἀσθενοῦσιν. 10 Ἐάν γάρ τις ἴδῃ σε, τόν ἔχοντα γνῶσιν, ἐν εἰδωλείῳ κατακείμενον, οὐχί ἡ συνείδησις αὐτοῦ ἀσθενοῦς ὄντος οἰκοδομηθήσεται εἰς τό τά εἰδωλόθυτα ἐσθίειν; 11 καί ἀπολεῖται ὁ ἀσθενῶν ἀδελφός ἐπί τῇ σῇ γνώσει, δι’ ὅν Χριστός ἀπέθανεν. 12 Οὕτω δέ ἁμαρτάνοντες εἰς τούς ἀδελφούς καί τύπτοντες αὐτῶν τήν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν εἰς Χριστόν ἁμαρτάνετε. 13 Διόπερ εἰ βρῶμα σκανδαλίζει τόν ἀδελφόν μου, οὐ μή φάγω κρέα εἰς τόν αἰῶνα, ἵνα μή τόν ἀδελφόν μου σκανδαλίσω. 9,1 Οὐκ εἰμί ἀπόστολος; Οὐκ εἰμί ἐλεύθερος; Οὐχί Ἰησοῦν Χριστόν τόν Κύριον ἡμῶν ἑώρακα; Οὐ τό ἔργον μου ὑμεῖς ἐστε ἐν Κυρίῳ; 2 Εἰ ἄλλοις οὐκ εἰμί ἀπόστολος, ἀλλά γε ὑμῖν εἰμι· ἡ γάρ σφραγίς τῆς ἐμῆς ἀποστολῆς ὑμεῖς ἐστε ἐν Κυρίῳ» (Α' Κορ. 8,8 - 9,2).

π. Σωτήριος Αθανασούλιας

 

«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Το ανθρώπινο σώμα στην Ορθόδοξη Παράδοση

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΒ' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα 8ης/2/2026) 

Κείμενο: «Ἀδελφοί, 6,12 πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ’ οὐ πάντα συμφέρει· πάντα μοι ἔξεστιν, ἀλλ’ οὐκ ἐγώ ἐξουσιασθήσομαι ὑπό τινος. 13 Τά βρώματα τῇ κοιλίᾳ καί ἡ κοιλία τοῖς βρώμασιν· ὁ δέ Θεός καί ταύτην καί ταῦτα καταργήσει. Τό δέ σῶμα οὐ τῇ πορνείᾳ, ἀλλά τῷ Κυρίῳ, καί ὁ Κύριος τῷ σώματι· 14 ὁ δέ Θεός καί τόν Κύριον ἤγειρε καί ἡμᾶς ἐξεγερεῖ διά τῆς δυνάμεως αὐτοῦ. 15 Οὐκ οἴδατε ὅτι τά σώματα ὑμῶν μέλη Χριστοῦ ἐστιν; Ἄρα οὖν τά μέλη τοῦ Χριστοῦ ποιήσω πόρνης μέλη; Μή γένοιτο. 16 Ἤ οὐκ οἴδατε ὅτι ὁ κολλώμενος τῇ πόρνῃ ἕν σῶμά ἐστιν; Ἔσονται γάρ, φησίν, οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν· 17 ὁ δέ κολλώμενος τῷ Κυρίῳ ἕν πνεῦμά ἐστι. 18 Φεύγετε τήν πορνείαν. Πᾶν ἁμάρτημα ὅ ἐάν ποιήσῃ ἄνθρωπος ἐκτός τοῦ σώματός ἐστιν, ὁ δέ πορνεύων εἰς τό ἴδιον σῶμα ἁμαρτάνει. 19 Ἤ οὐκ οἴδατε ὅτι τό σῶμα ὑμῶν ναός τοῦ ἐν ὑμῖν Ἁγίου Πνεύματός ἐστιν, οὗ ἔχετε ἀπό Θεοῦ, καί οὐκ ἐστέ ἑαυτῶν; 20 Ἠγοράσθητε γάρ τιμῆς· δοξάσατε δή τόν Θεόν ἐν τῷ σώματι ὑμῶν καί ἐν τῷ πνεύματι ὑμῶν, ἅτινά ἐστι τοῦ Θεοῦ» (Α' Κορ. 6, 12-20).

«Ορθοδοξία Ελληνισμός Ρωμηοσύνη» 2025-6: Οι απαρχές της συνάντησης Ελληνισμού και Χριστιανισμού

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Δ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Γ΄, ἔτους 2025-2026. 

Ἡ ἐπικράτηση τοῦ Χριστιανισμοῦ: Ὁ Χριστιανισμός ἔχει ἑβραϊκές - ἰουδαϊκές ρίζες, ἀλλά ἀναπτύχθηκε καί ἐπεκράτησε, σέ ἑλληνικό περιβάλλον, σέ ἕναν ἐξελληνισμένο (καί ἑνιαῖο - «παγκοσμιοποιημένο») κόσμο. Ἰουδαϊκές ρίζες, σημαίνει ἐδῶ ἀποκαλυπτικές ρίζες: ὁ Χριστιανισμός ἀποτελεῖ συνέχεια τῆς αὐτοαποκαλύψεως τοῦ Θεοῦ στήν Παλαιά Διαθήκη. Τό γιατί καί πῶς ἐπικράτησε ὁ Χριστιανισμός, εἶναι σύνθετο ἱστορικό πρόβλημα πρόβλημα, γιά τό ὁποῖο ὑπάρχουν παραπλανητικές ἀπαντήσεις. Μεταξύ τῶν Ἑβραίων ἐπεκράτησε, ἐπειδή συνδέεται ἄρρηκτα μέ τόν αὐθεντικό Ἰουδαϊσμό τῶν Προφητῶν καί Δικαίων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Ἀπορρίφθηκε, βέβαια, (καί διώχθηκε) ἀπό τόν ἀλλοιωμένο Ἰουδαϊσμό τῶν Γραμματέων καί Φαρισαίων τῆς ἐποχῆς τοῦ Κυρίου. Μεταξύ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐπεκράτησε γιά πολλούς λόγους, ὅπως: α) Ὁ Ἑλληνισμός ἀναζητοῦσε ἤδη μιά τελειότερη θρησκεία, μέ σαφή προσανατολισμό πρός τόν μονοθεϊσμό. β) Ὁ Χριστιανισμός, χωρίς ὁ ἴδιος νά ἀποτελεῖ Μεταφυσική (Φιλοσοφία), ἀπαντοῦσε ἱκανοποιητικά στά διαχρονικά ἐρωτήματα περί Θεοῦ ἀνθρώπου καί κόσμου, ὅπως τά ἔθετε ὁ Ἑλληνισμός, ἄν καί μέ ἐντελῶς διαφορετικό τρόπο. γ) Ὁ Χριστιανισμός διέθετε ἀκλόνητη ἐμπειρική βάση: οἱ ἅγιοι Μάρτυρες σταύρωναν τά εἴδωλα καί ἐκεῖνα κατέπιπταν ἐνώπιον τῶν προσκυνητῶν τους! δ) Ὁ Χριστιανισμός ἐμφανίστηκε ὡς μέθοδος θεραπείας τῆς νοσούσης ἀνθρώπινης προσωπικότητος καί ὡς «ἐργαστήριο» παραγωγῆς ὑγειῶν μελῶν τῆς κοινωνίας καί πολιτῶν τοῦ κράτους. Ὡς πρός τό πῶς ἐπικράτησε ὁ Χριστιανισμός, ὁ ἰσχυρισμός ὅτι ἐπικράτησε διά τῆς βίας εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμος. Ἐπικράτησε εἰρηνικά, διά δυνάμεως τοῦ λόγου του, διά τῆς ὑπερβολῆς τῆς ἀγάπης του καί διά τοῦ αἵματος τῶν Μαρτύρων του: «ἡ δύναμίς μου ἐν ἀσθενείᾳ τελειοῦται»! (Β' Κορ. 12,9). Οἱ Ἕλληνες, γνωρίζοντας τόν Χριστό, ἐγκατέλειπαν τή θρησκεία τους καί τούς Ναούς τους καἰ ἔχτιζαν ἄλλους Ναούς ἤ μετέτρεπαν τούς ἴδιους σέ χριστιανικούς. Οἱ ἐλάχιστες ἐξαιρέσεις ἐξηγοῦνται ἀπό τό ἱστορικό γεγονός τῶν Διωγμῶν.