«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Το πολίτευμα των «τέκνων του φωτός»

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΣΤ' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα 7ης/12/2025) 

Κείμενο: «Ἀδελφοί, 5,8 ὡς τέκνα φωτός περιπατεῖτε· 9 ὁ γάρ καρπός τοῦ Πνεύματος ἐν πάσῃ ἀγαθωσύνῃ καί δικαιοσύνῃ καί ἀληθείᾳ· 10 δοκιμάζοντες τί ἐστιν εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ. 11 Καί μή συγκοινωνεῖτε τοῖς ἔργοις τοῖς ἀκάρποις τοῦ σκότους, μᾶλλον δέ καί ἐλέγχετε· 12 τά γάρ κρυφῆ γινόμενα ὑπ’ αὐτῶν αἰσχρόν ἐστι καί λέγειν· 13 τά δέ πάντα ἐλεγχόμενα ὑπό τοῦ φωτός φανεροῦται· πᾶν γάρ τό φανερούμενον φῶς ἐστι. 14 Διό λέγει· Ἔγειρε ὁ καθεύδων καί ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καί ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστός. 15 Βλέπετε οὖν πῶς ἀκριβῶς περιπατεῖτε, μή ὡς ἄσοφοι, ἀλλ’ ὡς σοφοί, 16 ἐξαγοραζόμενοι τόν καιρόν, ὅτι αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσι. 17 Διά τοῦτο μή γίνεσθε ἄφρονες, ἀλλά συνιέντες τί τό θέλημα τοῦ Κυρίου. 18 Καί μή μεθύσκεσθε οἴνῳ, ἐν ᾧ ἐστιν ἀσωτία, ἀλλά πληροῦσθε ἐν Πνεύματι, 19 λαλοῦντες ἑαυτοῖς ψαλμοῖς καί ὕμνοις καί ᾠδαῖς πνευματικαῖς, ᾄδοντες καί ψάλλοντες ἐν τῇ καρδίᾳ ὑμῶν τῷ Κυρίῳ» (Ἐφεσ. 5, 8-19).

Ἀπόδοση: «Ἀδελφοί μου, 5,8 νά συμπεριφέρεσθε σάν παιδιά τοῦ φωτός, 9 γιατί ὁ καρπός τοῦ Πνεύματος φανερώνεται μέ κάθε καλωσύνη, δικαιοσύνη καί ἀλήθεια. 10 Νά ἐξετάζετε τί ἀρέσει στόν Κύριο, 11 καί νά μήν μετέχετε σέ ἄγονα καί σκοτεινά ἔργα, ἀλλά μᾶλλον καί νά τά ἐλέγχετε, 12 γιατί ἐκεῖνα πού γίνονται κρυφά ἀπό κάποιους εἶναι ντροπή ἀκόμη καί νά τά ἀναφέρει κανείς. 13 Ἀντίθετα, κάθε τι πού ἀποκαλύπτεται ἀπό τό φῶς γίνεται φανερό, καί κάθε τι πού φανερώνεται εἶναι φωτεινό. 14 Γι’ αὐτό ἔχει λεχθεῖ· Σήκω ἐπάνω σύ πού κοιμᾶσαι καί ἀναστήσου ἀπό τούς νεκρούς καί ὁ Χριστός θά σέ φωτίσει. 15 Προσέξτε, λοιπόν, πῶς ἀκριβῶς φέρεσθε, ὄχι ὡς ἄσοφοι, ἀλλ’ ὡς σοφοί. 16 Ἐκμεταλλευτεῖτε τόν χρόνο, γιατί οἱ ἡμέρες εἶναι πονηρές. 17 Γι’ αὐτό, μή γίνεσθε ἀνόητοι, ἀλλά νά κατανοεῖτε ποιό εἶναι τό θέλημα τοῦ Κυρίου. 18 Νά μήν μεθᾶτε μέ οἰνοποσίες, γιατί αὐτό εἶναι ἀσωτία, ἀλλά νά εἶστε πλημμυρισμένοι μέ τό Ἅγιο Πνεῦμα. 19 Νά προσεύχεσθε ὁ καθένας μέ ψαλμούς, μέ ὕμνους καί μέ ἄσματα πνευματικά, τά ὁποῖα ἄδονται καί ψάλλονται μέσα στήν καρδιά σας, ἀπευθυνόμενα στόν Κύριο».

Τό πλαίσιο τοῦ κειμένου: Ἀπόσπασμα ἀπό τήν Πρός Ἐφεσίους ἐπιστολή τοῦ ἀπ. Παύλου. Ἡ ἐπιστολή εἶναι «μεστή νοημάτων ὑψηλῶν καί δογμάτων» (ἅγ. Χρυσόστομος). Δέν ἀναφέρεται σέ συγκεκριμένα προβλήματα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἐφέσου, ἀλλά σέ θέματα πού ἀπασχολοῦν ὅλες ἤ τίς περισσότερες Ἐκκλησίες. Ἔχει γενικότερο χαρακτῆρα καί θεωρήθηκε «ἐγκύκλιος ἐπιστολή» (κάτι ἀντίστοιχο τῶν Καθολικῶν ἐπιστολῶν τῆς Καινῆς Διαθήκης). Τό συγκεκριμένο ἀπόσπασμα ἀναφέρεται σέ πρακτικά θέματα συμπεριφορᾶς τῶν μελῶν τῆς Ἐκκλησίας. Τά ἔργα τοῦ Χριστιανοῦ, ὁπωσδήποτε σχετίζονται μέ τή σωτηρία του. Ὡστόσο, δέν εἶναι ἐκεῖνα πού ἐξασφαλίζουν τή σωτηρία. Κανείς δέν σώζεται ἀπό τά ἔργα του, ἀλλά μέ τήν πίστη καί ἀπό τή Χάρη τοῦ Θεοῦ. Τό πλαίσιο τοῦ κειμένου εἶναι τό λειτουργικό καί μυστηριακό περιβάλλον τῆς Ἐκκλησίας. Εἰδικότερα, ὁ πιστός ἀναγεννᾶται καί σώζεται διά τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος. Ὡστόσο, στό Βάπτισμα ὑπόσχεται, ὅπως ρητά καί κατηγορηματικά δηλώνεται στή μεταγενέστερη καί τή μέχρι σήμερα τελετουργία τοῦ Μυστηρίου, ὅτι α) θά ἀπέχει ἀπό τά ἔργα τοῦ διαβόλου, β) μεταξύ αὐτῶν, θά ἀπέχει ἀπό τήν ἁμαρτία καί γ) θά ζεῖ σύμφωνα μέ τό θέλημα τοῦ Χριστοῦ, «συντασσόμενος τῷ Χριστῷ». Στό Βάπτισμα ἐνδυθήκαμε τόν φωτεινό χιτῶνα τοῦ Χριστοῦ: εἴμαστε πλέον «τέκνα φωτός» ἤ «τέκνα φωτόμορφα τῆς Ἐκκλησίας». Αὐτό σημαίνει, ὅτι τά ἔργα μας πρέπει νά εἶναι ἀνάλογα τῆς κατάστασής μας: φωτεινά.

Τά «ἔργα τοῦ φωτός»: Γενικά, ὑπάρχουν δύο κατηγορίες «ἔργων»: α) τά «ἔργα τοῦ φωτός» καί β) τά «ἔργα τοῦ σκότους». Ὡστόσο, ὑπάρχει καί μιά τρίτη κατηγορία: τά «μάταια ἔργα», τά οὔτε φωτεινά, οὔτε σκοτεινά, οὔτε καλά, οὔτε κακά. Φωτεινά ἔργα εἶναι ὅσα συμφωνοῦν μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί ἀπό τό θέλημα τοῦ Θεοῦ ὁρίζεται τό καλό. Ὡστόσο, τό καλό ἀνακαλύπτεται καί μέ τήν ἀνθρώπινη λογική. Ὅμως, αὐτή εἶναι περιορισμένη καί πολλές φορές σφάλλει. Γι’ αὐτό ὁ πιστός τοῦ Χριστοῦ ὀφείλει νά ἀναζητᾶ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ σέ κείμενα, πού τό καταγράφουν (Ἁγία Γραφή, ἔργα Ἁγίων καί Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας) καί, βέβαια, νά τό ἀκολουθεῖ, ὅταν δέν ταυτίζεται μέ τίς ἐπιταγές τῆς λογικῆς. Ἡ συνεχής ἀναζήτηση τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ («δοκιμάζοντες τί ἐστιν εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ», «συνιέντες τί τό θέλημα τοῦ Κυρίου») εἶναι πνευματική ἐπιστήμη, πού καθιστᾶ τόν ἄνθρωπο ἀπό «ἄσοφο» «σοφό» («μή ὡς ἄσοφοι, ἀλλ’ ὡς σοφοί»). Μέ ἄλλα λόγια, τό φῶς τοῦ Χριστοῦ (καί ὄχι ὁ ἀνθρωποκεντρισμός τῆς λογικῆς μας) ἀποκαλύπτει τά ἔργα μας τί ἀκριβῶς εἶναι: ἄν εἶναι φωτεινά ἤ σκοτεινά («ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστός», «πάντα ἐλεγχόμενα ὑπό τοῦ φωτός φανεροῦται· πᾶν γάρ τό φανερούμενον φῶς ἐστι»). Τά φωτεινά ἔργα, ἄν καί ἀπαιτοῦν τή δική μας «συνέργεια» (συμμετοχή), δέν εἶναι ἐπιτεύγματα δικά μας, ἀλλά «καρπός» τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ὁ Ἀπόστολος ἐπισημαίνει τρεῖς κατηγορίες τέτοιων φωτεινῶν ἔργων ἤ «καρπῶν τοῦ Πνεύματος»: «ἀγαθωσύνη» (καλοσύνη), «δικαιοσύνη» καί «ἀλήθεια».

Τά «ἔργα τοῦ σκότους»: Παράλληλα, ὁ πιστός τοῦ Χριστοῦ, ὀφείλει νά μήν «κοινωνεῖ» μέ σκοτεινά ἔργα. «Ἔργα τοῦ σκότους» εἶναι τά σύμφωνα μέ τό θέλημα τοῦ ἄρχοντος τοῦ σκότους (πρβλ. Ἐφεσ. 6,12), δηλ. τοῦ διαβόλου. Ὅποιος ἔχει δεχθεῖ τή λάμψη τοῦ φωτός τοῦ Χριστοῦ καί ἔχει ἀνακληθεῖ ἀπό τόν σκοτάδι, μοιάζει σάν νά ξυπνᾶ ἀπό τόν ὕπνο στήν πραγματικότητα ἤ σάν τόν νεκρό, πού ἀνασταίνεται στή ζωή. Ἡ ἐπιστροφή στό σκοτάδι εἶναι καταστρεπτική καί νεκροποιός ἀνοησία. Ὁ φωτεινός χιτῶνας τοῦ Βαπτίσματος, πρέπει νά διατηρηθεῖ, ὅσο εἶναι ἐφικτό, καθαρός καί φωτεινός. Γενικά, τά σκοτεινά ἔργα μισοῦν τό φῶς, γιά νά μήν ἐλέγχονται καί ἀποκαλύπτονται ἀπό αὐτό. Εἶναι «ἄκαρπα» (χωρίς καμία ὀφέλεια), ἀλλά καί ἐπικίνδυνα. Εἶναι αἰσχρά, ἀκόμη καί ὅταν κατονομάζονται. Ὅσοι μετέχουν σ’ αὐτά παραμένουν «ἄσοφοι» καί «ἄφρονες» (ἀνόητοι). Ὁ Χριστιανός δέν πρέπει ἁπλῶς νά ἀπέχει τῶν «ἔργων τοῦ σκότους», ἀλλά μᾶλλον πρέπει καί νά τά ἐλέγχει. Ὀφείλει, ἐπίσης, νά εἶναι πολύ προσεκτικός, γιατί στό περιβάλλον μας κυριαρχοῦν τά σκοτεινά ἔργα («αἱ ἡμέραι πονηραί εἰσι»), ἀλλά καί νά ἐκμεταλλεύεται τόν χρόνο του πρός τό καλό («ἐξαγοραζόμενοι τόν καιρόν»), γιατί ἡ διάρκεια τῆς ζωῆς μας δέν εἶναι ἀπεριόριστη! Ἕνα ἀπό τά σκοτεινά ἔργα εἶναι ἡ ἀσωτία καί, εἰδικότερα, ἡ μέθη. Ὄχι, βέβαια, ἡ ἀποχή τοῦ οἴνου, ἀλλά ἡ ὑπερβολή του, ἡ παράχρηση: «Οὐ κακόν ὁ οἶνος, ἀλλ’ ἡ μέθη. Μή διάβαλλε τό τοῦ Θεοῦ δημιούργημα» (ἅγ. Χρυσόστομος).

Ἡ «ἐν τῇ καρδίᾳ» προσευχή: Κορυφαῖο ἀπό τά φωτεινά ἔργα (τούς «καρπούς τοῦ Πνεύματος») εἶναι ἡ προσευχή. Ἡ προσευχή δέν εἶναι ἁπλῶς ἕνα «καλό ἔργο», ἀλλά τρόπος κοινωνίας μέ τόν Θεό. Ὄχι, βέβαια, ἄμεσος τρόπος (θέα τοῦ Θεοῦ ἤ θεοπτία), ἀλλά ὁ πλησιέστερος στήν ἄμεση κοινωνία. Εἴδη προσευχῆς ὑπάρχουν πολλά, ἀνάλογα μέ τό περιεχόμενο τῆς προσευχῆς, μέ τόν τρόπο, τή μέθοδο, τό ὄργανο κ.λπ. Ὑπάρχουν καί βαθμίδες προσευχῆς, ἀνάλογα μέ τήν πνευματική κατάσταση τοῦ προσευχομένου. Στίς κατώτερες βαθμίδες της ἡ προσευχή εἶναι «λογική»: γίνεται μέ τόν προφορικό ἤ μέ τόν «ἐνδιάθετο» (ἐσωτερικό) λόγο. Ὅταν ὁ «νοῦς» κατορθώσει, μετά ἀπό ἀρκετή ἄσκηση, νά εἶναι προσηλωμένος στούς λόγους τῆς προσευχῆς καί νά μήν περισπᾶται σέ ἄλλες σκέψεις (θετικές ἤ ἀρνητικές), τότε ἡ προσευχή ὀνομάζεται «καθαρά». Στήν ἀνώτερη βαθμίδα τῆς προσευχῆς ὁ «νοῦς» ἀποχωρίζεται ἀπό τόν «λόγο» καί κατεβαίνει ἀπό τόν χῶρο ὅπου λειτουργοῦσε μέχρι τότε (τόν ἐγκέφαλο) στήν «καρδία», ἡ ὁποία ἔχει ἤθη καθαρθεῖ ἀπό τά πάθη. Ἐκεῖ, «ἐν τῇ καρδίᾳ», προσεύχεται «ἀδιαλείπτως» διά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ἤ μᾶλλον συμπροσεύχεται ἐκεῖ μέ τό Ἅγιο Πνεῦμα. Ἡ ἀνώτατη αὐτή βαθμίδα τῆς προσευχῆς ὀνομάζεται «νοερά» ἤ «καρδιακή» προσευχή. Γι’ αὐτήν ἀκριβῶς τήν κατάσταση ὁμιλεῖ ἐδῶ ὁ ἀπ. Παῦλος, τῆς ὁποίας χαρακτηριστικά εἶναι ὅτι, α) γίνεται μέ τήν ἐνέργεια (συνέργεια) τοῦ Ἁγίου Πνεύματος («πληροῦσθε ἐν Πνεύματι») καί β) «λαλεῖται» (ἐνεργεῖ) «ἐν τῇ καρδίᾳ». Στήν κατάσταση αὐτή προσεύχεται, βέβαια, καί ὁ «λόγος», ἀλλά ὅταν παύει νά προσεύχεται (συμπροσεύχεται) ὁ «λόγος» (ἀφοῦ ὁ «λόγος» δέν μπορεῖ νά προσεύχεται «ἀδιαλείπτως»), ἡ προσευχή «ἐν τῇ καρδίᾳ» συνεχίζει νά ἐνεργεῖ «ἀδιαλείπτως» διά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἀκόμη καί κατά τή διάρκεια τοῦ ὕπνου. Σήμερα γνωρίζουμε μία μόνο ἴσως μορφή «νοερᾶς προσευχῆς», τήν ὁποία ἀποκτοῦν πνευματοφόροι ἄνθρωποι, αὐτή πού γίνεται μέ τήν προσευχητική φράση «Κύριε, Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με» ἤ μέ τίς παραλαγές της. Ὁ ἀπ. Παῦλος, ὅπως φαίνεται, γνωρίζει περισσότερα εἴδη τέτοιας προσευχῆς, μέ «ψαλμούς», «ὕμνους» καί «ὠδές πνευματικές», τά ὁποῖα «ἄδονται» ἤ «ψάλλονται» «ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν». 

(«Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», Πρόγραμμα Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Βασιλείου Τριπόλεως. Ὑπεύθυνος π. Σωτήριος Ὀ. Ἀθανασούλιας. Περίοδος Γ΄, ἔτος 2025-2026).