Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΣΤ΄ τοῦ Προγράμματος Ὀρθόδοξης Κατήχησης «Ὀρθοδοξία Ἑλληνισμός Ρωμηοσύνη», περιόδου Γ΄, ἔτους 2025-2026.
Ὁ ἐκχριστιανισμός τοῦ Ἑλληνισμοῦ: Ὁ Χριστιανισμός ἐπεκράτησε δυναμικά ἐντός τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐκτοπίζοντας τίς βασικές ἀντιλήψεις του περί Θεοῦ, ἀνθρώπου καί κόσμου. Αὐθεντικοί συνεχιστές τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἶναι οἱ μεγάλοι Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖοι κράτησαν ἀπό τόν αὐτόν τή γλώσσα καί τή φιλοσοφική ὁρολογία. Ἡ ἑλληνική φιλοσοφία ἔγινε ἡ (μέχρι στιγμῆς) αὐθεντικότερη «γλώσσα» γιά τή διατύπωση τῶν ἀληθειῶν τῆς πίστεως («δογμάτων»). Ἀπόπειρες αὐτόνομης ἐπιβίωσης τοῦ Ἑλληνισμοῦ («ἐθνικές», μή χριστιανικές) ἤ διαφορετικῆς ἀντιμετώπισης τοῦ Χριστιανισμοῦ (αἱρέσεις) ἀπέτυχαν καί χάθηκαν τά ἴχνη τους. Ἡ τελευταία ἀπόπειρα τοῦ Ἑλληνισμοῦ νά ὑπερισχύσει καί νά ἐπιβληθεῖ ἔγινε τόν 14ο αἰ. μέ τήν αἵρεση τοῦ Βαρλαάμ τοῦ Καλαβροῦ. Βασικές θέσεις τῆς Ἐκκλησίας ἔναντι τῆς ἑλληνικῆς παιδείας, ὅπως διαμορφώθηκαν μέχρι τότε, εἶναι: α) Ἡ ἑλληνική φιλοσοφία εἶναι χρήσιμη «πρός παίδευσιν», δηλ. γιά πνευματική ἐξάσκηση. β) Ὁ χριστιανός δέν πρέπει νά ἀσχολεῖται μέ αὐτήν «διά βίου», δηλ. ἀποκλειστικά, ἀλλά μόνο προπαιδευτικά, εἰσαγωγικά. γ) Οἱ ἐπιμέρους ἀντιλήψεις τῶν ἑλλήνων φιλοσόφων, οἱ ὁποῖες ἄλλωστε εἶναι διαφορετικές καί ἀλληλοαναιρούμενες, δέν εἶναι ἀποδεκτές. δ) Ἡ φιλοσοφία καί ἡ ἐπιστήμη δέν ὁδηγοῦν σέ γνώση τοῦ Θεοῦ, ἀλλά μόνο σέ γνώση μέρους τοῦ κόσμου. ε) Ἡ φιλοσοφία καί ἡ ἐπιστήμη δέν ἔχουν σωτηριώδη χαρακτῆρα, δηλ. δέν συμβάλλουν στή σωτηρία, οὔτε τήν ἐμποδίζουν, ἄν καί σέ κάποιες περιπτώσεις αὐτό συμβαίνει, ὅταν «ἡ γνῶσις φυσιοῖ» (Α' Κορ. 8,2) ἤ ἀπολυτοποιεῖται.
