«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2026-7: Εισαγωγή στη νέα Θεματική Ενότητα

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Α' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Δ', ἔτους 2026-2027. 

Περιεχόμενο καί ἑρμηνεία τῶν Γραφῶν: Τό τέταρτο ἔτος λειτουργίας τοῦ Προγράμματος «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση». Πρόγραμμα μελέτης καί ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς καί ἄλλων ἱερῶν κειμένων τῆς Ἐκκλησίας. Προέχει, βέβαια, ἡ Ἁγία Γραφή, ὡς θεμέλιο τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά καί τῆς ζωῆς κάθε Χριστιανοῦ. Τί εἶναι ἡ Ἁγία Γραφή; Εἶναι κείμενα, πού γράφτηκαν στή διάρκεια πολλῶν αἰώνων: ἀπό τό 1.300-1.200 π.Χ., ὡς τό 100 μ.Χ. Περιλαμβάνουν τή μαρτυρία ἐκείνων, πού εἶδαν καί γνώρισαν τόν Θεό, δηλ. τῶν «θεοπτῶν» («θεόπτης», εἶναι ἐκεῖνος πού βλέπει πραγματικά τόν Θεό!). Διακρίνεται, α) σέ Παλαιά Διαθήκη, πού περιλαμβάνει τή μαρτυρία ὅσων εἶδαν τόν Θεό πρίν ἐνσαρκωθεῖ, δηλ. πρίν τήν ἔλευση τοῦ Χριστοῦ στόν κόσμο, καί β) σέ Καινή Διαθήκη, πού περιλαμβάνει τή μαρτυρία ὅσων εἶδαν τόν  Θεό ἐνσαρκωμένο (στό πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ). Διαφορετικά, ἡ Ἁγία Γραφή ὁμιλεῖ γιά τίς ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ πρίν τήν ἔλευση τοῦ Χριστοῦ στόν κόσμο (Παλαιά Διαθήκη) καί γιά τίς ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ κατά τήν ἔλευση τοῦ Χριστοῦ στόν κόσμο (Καινή Διαθήκη). Ἀπό τήν ἄποψη αὐτή, ἡ Ἁγία Γραφή εἶναι «ἱερά ἱστορία», δηλ. ἱστορία τῶν παρεμβάσεων (ἀποκαλύψεων) τοῦ Θεοῦ στόν κόσμο, ἡ ὁποία κορυφώνεται στήν ἐν Χριστῷ Ἀποκάλυψη, δηλ. στό πρόσωπο τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Σέ προηγούμενες ἑνότητες ἀσχοληθήκαμε μέ λειτουργικά θέματα τῆς Ἁγίας Γραφῆς, δηλ. ἑρμηνεύσαμε κείμενά της, πού περιλαμβάνονται στή Θεία Λειτουργία καί στίς Ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας. Εἰδικότερα, ἀναλύσαμε: α) Εὐαγγελικά Ἀναγνώσματα («Εὐαγγέλια»), β) Προφητικά Ἀναγνώσματα («Προφητεῖες») καί λειτουργικούς Ψαλμούς καί γ) Ἀποστολικά Ἀναγνώσματα («Ἀποστόλους»).

Ἡ νέα θεματική ἑνότητα: Στή νέα θεματική ἑνότητα θά ἀσχοληθοῦμε πάλι μέ τήν Παλαιά Διαθήκη. Γιατί; Ἔχει κάποιο ἐνδιαφέρον ἡ Παλαιά Διαθήκη (καί, γενικά, ἡ Ἁγία Γραφή) γιά τόν σύγχρονο ἄνθρωπο; Τί ἔχουν νά μᾶς προσφέρουν κείμενα, πού ἀπέχουν ἀπό τό σήμερα πολλούς αἰῶνες; Ἀπαντοῦν σέ σύγχρονα ἐρωτήματα καί προβληματισμούς; Θά διαπιστώσουμε, ὅτι ὄντως ἀπαντοῦν, πρῶτα στά διαχρονικά καί πανανθρώπινα ἐρωτήματα καί προβλήματα καί, ἀφοῦ ἀπαντοῦν σ’ αὐτά, ἀπαντοῦν καί στά σύγχρονα, ἀφοῦ ἀπαντοῦν στά σημαντικότερα καί πρωτεύοντα, ἀπαντοῦν καί στά δευτερεύοντα. Τό πρῶτο καί σημαντικότερο, ἴσως, ἐρώτημα εἶναι τό ἀνθρωπολογικό: τί εἶναι ὀ ἄνθρωπος; Ὁ ἄνθρωπος διαφέρει ἀπό τά ζῶα, στό ὅτι μπορεῖ νά θέτει ἐρωτήματα γιά τόν ἴδιο τόν ἑαυτό του: ποιός εἶμαι, ἀπό ποῦ προέρχομαι, ποῦ πορεύομαι, γιατί ζῶ, γιατί βρέθηκα σ’ αὐτό τόν κόσμο, ποιός εἶναι ὁ προορισμός μου κ.ἄ. «Τίνες ἦμεν, τί γεγόναμεν· ποῦ ἦμεν, ποῦ ἐνεβλήθημεν, ποῦ σπεύδομεν, πόθεν λυτρούμεθα· τί γέννησις, τί ἀναγέννησις» (Κλήμης Ἀλεξανδρεύς). Τό ἀνθρωπολογικό εἶναι ἀπό τά πρῶτα ἐρωτήματα, στά ὁποῖα ἀπαντᾶ ἡ Παλαιά Διάθήκη: στίς πρῶτες ἤδη σελίδες της, στό βιβλίο τῆς Γενέσεως, ὑπάρχει ἡ θεμελιώδης διδασκαλία περί δημιουργίας, περί οὐσίας καί περί πτώσεως τοῦ ἀνθρώπου. Στήν ἑνότητα αὐτή θά ἀσχοληθοῦμε εἰδικότερα μέ τό θέμα: «Ἡ μαρτυρία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης γιά τό νόημα τῆς ζωῆς». Ποιό εἶναι τό νόημα τῆς ζωῆς, γιατί ζοῦμε καί ποιός εἶναι ὁ προορισμός μας, εἶναι ἀπό τά σημαντικότερα ἐπιμέρους τμήματα τοῦ ἀνθρωπολογικοῦ ἐρωτήματος. Κάθε σκεπτόμενος ἄνθρωπος ἀναζητεῖ τό νόημα τῆς ζωῆς, τό ὁποῖο θεωρεῖται βέβαια ἀπό πολλές ἀπόψεις, ἀνάλογα μέ τήν ἰδεολογική τοποθέτηση καθενός. Ἐμεῖς θά δοῦμε τήν Ὀρθόδοξη χριστιανική ἄποψη, πού εἶναι Βιβλική (Προφητική καί Ἀποστολική) καί Πατερική. Ἀπό τήν ἄποψη αὐτή, τό νόημα τῆς ζωῆς ταυτίζεται μέ τή σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου, μέ τόν ἁγιασμό του καί μέ τήν κοινωνία του μέ τόν Θεό. Οἱ ἔννοιες αὐτές (σωτηρία, ἁγιασμός, κοινωνία) στήν ἐποχή μας χρήζουν διευκρίνισης: οὔτε αὐτονόητες εἶναι, οὔτε ἔχουν ὀρθά κατανοηθεῖ στίς περισσότερες περιπτώσεις. Ὁ ἀνθρώπινος προορισμός ἀπό Ὀρθόδοξη ἄποψη, εἶναι ὀρθή πίστη καί ὀρθή πράξη: «λόγος ἔμπρακτος» καί «πρᾶξις ἐλλόγιμος»! Ἴσως, περισσότερο σημαντική εἶναι ἡ ὀρθή πράξη: «Τί ποιήσω, ἵνα ζωήν αἰώνιον κληρονομήσω;». Γιά νά ἀπαντήσουμε, ὅμως σ’ αὐτά πρέπει νά ἀπαντήσουμε στό ἐρώτημα, τί εἶναι ὁ ἴδιος ὁ ἄνθρωπος.

Ἡ θέση τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης στήν Ἐκκλησία: Θά ἑρμηνεύσουμε κείμενα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, πού ἀναφέρονται στόν ἄνθρωπο, συνδυαστικά μέ τή σχετική διδασκαλία τῆς Καινῆς Διαθήκης καί μέ τή διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας. Αὐτός εἶναι ὁ μόνος ὀρθός τρόπος ἑρμηνείας τους. Κάθε ἄλλος τρόπος εἶναι πεπλανημένος. Δέν ὑπάρχει αὐτόνομη ἑρμηνεία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Αὐτόνομη ἑρμηνεία της, σημαίνει ἰουδαϊκή - ἑβραϊκή ἑρμηνεία. Τέτοια ἑρμηνεία κάνουν, συνήθως, καί οἱ ἐπιστήμονες πού μελετοῦν τήν Παλαιά Διαθήκη. Ὡστόσο, ἡ Παλαιά Διαθήκη ἑρμηνεύεται διά τῆς Καινῆς (ἡ Καινή εἶναι τό ἑρμηνευτικό κλειδί της), ἡ δέ Καινή Διαθήκη ἑρμηνεύεται διά τῆς Ἐκκλησίας καί, εἰδικότερα, διά τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Ἀπό Ὀρθόδοξη ἄποψη, ἡ Πατερική ἑρμηνεία τῆς Ἁγίας Γραφῆς εἶναι δεσμευτική: εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νά ἑρμηνεύουμε τήν Ἁγία Γραφή, ὅπως τήν ἑρμηνεύουν οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. «Εἰ γραφικός ἀνακινηθείη λόγος, μή ἄλλως τοῦτον ἑρμηνευέτωσαν, ἤ ὡς ἄν οἱ τῆς Ἐκκλησίας φωστῆρες καί διδάσκαλοι, διά τῶν οἰκείων συγγραμμάτων παρέθεντο· καί μᾶλλον ἐν τούτοις εὐδοκιμείτωσαν, ἤ λόγους οἰκείους συντάττοντες» (Κανόνας 19 Πενθέκτης Οἰκ. Συνόδου). Βέβαια, κανένα κείμενο δέν ἑρμηνεύεται ὀρθά, ἔξω ἀπό τό ἱστορικό καί τό φυσικό του πλαίσιο. Στήν προκειμένη περίπτωση, συνδεσμός Παλαιᾶς καί Καινῆς Διαθήκης εἶναι τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, ἐπειδή ἀκριβῶς ὁ Χριστός εἶναι ὁ ἐμφανιζόμενος Θεός, τόσο στήν Παλαιά Διαθήκη (ὡς Ἄσαρκος Λόγος), ὅσο καί στήν Καινή (ὡς Λόγος Σεσαρκωμένος, δηλ. καί μέ τήν ἀνθρώπινη φύση Του). Ὅσοι δέν ἀναγνωρίζουν τόν Χριστό στήν Παλαιά Διαθήκη, κάνουν ἰουδαϊκή ἤ ἐπιστημονική (ἐπιφανειακή) ἑρμηνεία της. Αὐτοί ἀνακαλύπτουν ἐκεῖ ἕναν «ἄλλο θεό», διαφορετικό ἀπό τόν Θεό τῆς Καινῆς, ἤ θεωροῦν τήν Παλαιά Διαθήκη ὡς «ἱστορία τῶν Ἑβραίων», ἤ ὡς παρωχημένο κείμενο, πού δέν ἔχει θέση στήν Ἐκκλησία. Ὀρθή ἑρμηνεία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκη εἶναι ἀποκλειστικά καί μόνο ἡ Χριστολογική ἑρμηνεία της: «ἡ μή Χριστολογική ἑρμηνεία τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης εἶναι αἵρεσις καί πλάνη». Τήν βαθύτατη ἑνότητα τῶν δύο Διαθηκῶν, τήν ὁποία διασφαλίζει τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, ἐπισημαίνουν Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας, ὅπως ὁ ἅγιος Χρυσόστομος στό γνωστό χωρίο του: «Προέλαβεν τήν Καινήν ἡ Παλαιά, καί ἡρμήνευσε τήν Παλαιάν ἡ Καινή. Πολλάκις εἶπον, ὅτι δύο Διαθῆκαι, καί δύο ἀδελφαί, καί δύο παιδίσκαι, τόν ἕνα Δεσπότην δορυφοροῦσι. Κύριος παρά Προφήταις καταγγέλλεται, Χριστός ἐν Καινῇ κηρύσσεται· οὐ καινά τά καινά· προέλαβε γάρ τά παλαιά· Οὐκ ἐσβέσθη τά παλαιά· ἡρμηνεύθη γάρ ἐν τῇ Καινῇ». 

(«Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», Πρόγραμμα Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Βασιλείου Τριπόλεως. Ὑπεύθυνος π. Σωτήριος Ὀ. Ἀθανασούλιας. Περίοδος Δ΄, ἔτος 2026-2027).