«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Ο Νόμος και ο Σταυρός του Χριστού

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Β' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα Κυριακῆς ΚΒ' Ἐπιστολῶν) 

Κείμενο: «6,11 Ἴδετε πηλίκοις ὑμῖν γράμμασιν ἔγραψα τῇ ἐμῇ χειρί. 12 Ὅσοι θέλουσιν εὐπροσωπῆσαι ἐν σαρκί, οὗτοι ἀναγκάζουσιν ὑμᾶς περιτέμνεσθαι, μόνον ἵνα μή τῷ σταυρῷ τοῦ Χριστοῦ διώκωνται. 13 Οὐδέ γάρ οἱ περιτετμημένοι αὐτοί νόμον φυλάσσουσιν, ἀλλά θέλουσιν ὑμᾶς περιτέμνεσθαι, ἵνα ἐν τῇ ὑμετέρᾳ σαρκί καυχήσωνται. 14 Ἐμοί δέ μή γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μή ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι’ οὗ ἐμοί κόσμος ἐσταύρωται κἀγώ τῷ κόσμῳ. 15 Ἐν γάρ Χριστῷ Ἰησοῦ οὔτε περιτομή τι ἰσχύει οὔτε ἀκροβυστία, ἀλλά καινή κτίσις. 16 Καί ὅσοι τῷ κανόνι τούτῳ στοιχήσουσιν, εἰρήνη ἐπ’ αὐτούς καί ἔλεος, καί ἐπί τόν Ἰσραήλ τοῦ Θεοῦ. 17 Τοῦ λοιποῦ κόπους μοι μηδείς παρεχέτω· ἐγώ γάρ τά στίγματα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματί μου βαστάζω. 18 Ἡ χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μετά τοῦ πνεύματος ὑμῶν, ἀδελφοί· ἀμήν» (Γαλ. 6, 1-18).

Ἀπόδοση: «6,11 Προσέξτε τί εἴδους γράμματα σᾶς ἔγραψα μέ τό ἴδιο τό χέρι μου. 12 Ὅσοι θέλουν νά φαίνονται καλοί ἐξωτερικά, σᾶς ἀναγκάζουν νά κάνετε περιτομή, μόνο καί μόνο γιά νά μήν ὑποστοῦν τίς συνέπειες καί τίς διώξεις γιά τό κήρυγμα τοῦ Σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ. 13 Αὐτοί πού περιτέμνονται, δέν ἐφαρμόζουν τόν Νόμο ὡς πρός τήν οὐσία του, ἀλλά θέλουν νά περιτέμνεσθε καί σεῖς, γιά νά καυχηθοῦν ὅτι κατάφεραν νά σᾶς ἐπιβάλλουν τήν ἐξωτερική ἐφαρμογή τοῦ Νόμου. 14 Ἐγώ ὅμως δέν πρόκειται νά καυχηθῶ γιά τίποτε ἄλλο, παρά μόνο γιά τόν Σταυρό τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, μέσῳ τοῦ ὁποίου ὁ κόσμος εἶναι σταυρωμένος γιά μένα, καί ἐγώ εἶμαι σταυρωμένος γιά τόν κόσμο. 15 Ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ οὔτε ἡ περιτομή, οὔτε ἡ μη περιτομή ἔχουν ἀξία, ἀλλά ἡ νέα δημιουργία. 16 Καί ὅσοι βαδίσουν σύμφωνα μέ τόν κανόνα τοῦτο, ἄς ἔλθῃ σέ αὐτούς εἰρήνη καί ἔλεος καί στόν «Ἰσραήλ τοῦ Θεοῦ» (στήν Ἐκκλησία). 17 Στό ἑξῆς ἄς μή μέ ἐνοχλῇ κανείς, γιατί ἐγώ βαστάζω στό σῶμά μου τά σημάδια τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. 18 Ἡ Χάρη τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ νά εἶναι μέ τό πνεῦμά σας, ἀδελφοί. Ἀμήν».

Τό πλαίσιο τοῦ Ἀναγνώσματος: Τό Ἀνάγνωσμα εἶναι τό τέλος (ὁ ἐπίλογος) τῆς Πρός Γαλάτας ἐπιστολῆς τοῦ ἀποστόλου Παύλου. Ὁ Ἀπόστολος γράφει τήν ἐπιστολή αὐτή περί τό 54-55 μ.Χ. πρός τήν Ἐκκλησία τῆς Γαλατίας στήν κεντρική Μικρά Ἀσία, μέ ἀφορμή προβλήματα πού δημιουργοῦσαν κάποιοι «ἐξ Ἰουδαίων» Χριστιανοί, οἱ ὁποῖοι ἀνάγκαζαν τούς «ἐξ ἐθνῶν» Χριστιανούς νά ἐφαρμόζουν τήν περιτομή καί ὅλες τίς διατάξεις τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Ἡ ὁμάδα αὐτή ἀμφισβητοῦσε, ἐπίσης, τό κύρος τοῦ ἀπ. Παύλου, θεωρώντας τον, προφανῶς, ὑποδεέστερο τῶν ἄλλων Ἀποστόλων. Τό ὕφος τῆς ἐπιστολῆς εἶναι αὐστηρό καί ἐπιπληκτικό («ὦ ἀνόητοι Γαλάται», 3,1), χωρίς στοιχεῖα ἐπιεικείας! Στόν παρόντα ἐπίλογο ὁ Παῦλος συνοψίζει τό περιεχόμενο ὅλης τῆς ἐπιστολῆς, πού ἔγκειται στή σχέση Νόμου καί Χάρης (ἤ τύπου καί οὐσίας) καί στήν διά τοῦ Χριστοῦ καί διά τοῦ Σταυροῦ τοῦ Χριστοῦ σωτηρία καί «καινή κτίση». Σέ ἀντίθεση μέ ἄλλες ἐπιστολές του, γράφει τήν Πρός Γαλάτας ὁλόκληρη μέ τό ἴδιο τό χέρι του, ὑπερασπιζόμενος τό κύρος τοῦ ἀποστολικοῦ του λειτουργήματος καί τή γνησιότητα τοῦ λόγου του.

Τύπος καί οὐσία: Οἱ «ἰουδαΐζοντες» τῆς Γαλατίας ἀπαιτοῦσαν τήν ἐφαρμογή τῆς περιτομῆς, ἡ ὁποία στό παρελθόν ἀποτελοῦσε διακριτικό τοῦ Ἰουδαίου. Ὅμως, στήν Ἐκκλησία θεωρήθηκε ἐξ ἀρχῆς τύπος καί σκιά τοῦ Βαπτίσματος. Ὅταν ἦλθε ἡ πραγματικότητα (Βάπτισμα), ἔπαψε νά ἰσχύει ὁ τύπος καί ἡ σκιά (περιτομή): «ἡ ἀλήθεια ἦλθεν ἡ σκιά παρέδραμεν» (ἐκκλ. ὕμνος). Ὁ Νόμος εἶναι στήν οὐσία του καλός, ἀλλά δέν εἶναι τέλειος, οὔτε σώζει. Σώζει μόνο ὁ Χριστός. Ὁ Νόμος λειτουργεῖ σωστά (καί αὐτός εἶναι ὁ σκοπός του), ὅταν ὁδηγεῖ στόν Χριστό: εἶναι «παιδαγωγός εἰς Χριστόν» (Γαλ. 3,24). Ὅταν ἔρχεται ὁ Κύριος, παύει ἡ ἐξουσία τοῦ παιδαγωγοῦ καί ὁ κατά Χάριν «υἱός Θεοῦ» δέν εἶναι πλέον «ὑπό παιδαγωγόν» (Γαλ. 3, 25-26), ἀλλά ἀπολαμβάνει «τήν ἐλευθερίαν τῆς δόξης τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ» (Ρωμ. 8,21). Ἐπιπλέον, ἡ κακή χρήση τοῦ Νόμου βυθίζει τόν τηρητή του στήν ἁμαρτία, μέ ἀποτέλεσμα ὁ Νόμος νά γίνεται «κατάρα». Κακή χρήση τοῦ Νόμου ἔκαναν π.χ. οἱ Φαρισαῖοι. Ὅ,τι ἰσχύει γιά τήν παράχρηση τοῦ Νόμου, ἰσχύει καί γιά τίς ἐντολές τοῦ Χριστοῦ. Αὐτές δέν μοιάζουν καθόλου μέ τίς ἐντολές ἑνός ἠθικοῦ συστήματος. Καί ἐδῶ ἡ ἀπολυτοποίηση τοῦ τύπου καταστρέφει συνήθως τήν οὐσία, καί οὐσία τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Χριστός: ὁ «Κύριος εἰς τάς ἰδίας ἐγκέκρυπται ἐντολάς καί τοῖς ζητοῦσιν αὐτόν κατ’ ἀναλογίαν εὑρίσκεται» (ἅγ. Μᾶρκος Ἐρημίτης). Ὅταν οἱ ἐντολές τοῦ Χριστοῦ αὐτονομοῦνται καί γίνονται αὐτοσκοπός, μεταβαλλόμενες σέ μέρος τῆς ἀξιολογικῆς κλίμακας ἑνός ἠθικοῦ συστήματος, τότε δημιουργεῖται ἡ ψευδαίσθηση ὅτι ὁ ἄνθρωπος σώζεται «ἐξ ἔργων» (ἀπό τά ἔργα του) καί ὄχι ἀπό τόν Χριστό. Οἱ εὐαγγελικές ἐντολές εἶναι μέσα καί ἐργαλεῖα γιά τήν διά τοῦ Χριστοῦ κάθαρση ἀπό τά πάθη, γιά τόν ὑπό τοῦ Χριστοῦ φωτισμό καί γιά τήν ἐν τῇ Δόξῃ τοῦ Χριστοῦ θέωση τοῦ ἀνθρώπου. Σέ πολλές περιπτώσεις οἱ ἐντολές τοῦ Χριστοῦ (ὁ τύπος, ἡ τυπική ἐφαρμογή τους) εἶναι πρόφαση γιά τή συγκάλυψη τῆς ἁμαρτίας ἤ τῆς ἐμπαθοῦς κατάστασης κάποιου, ὅπως ἐδῶ στήν περίπτωση τῶν «ἰουδαϊζόντων» τῆς Πρός Γαλάτας ἐπιστολῆς.

Ἡ δύναμη τοῦ Σταυροῦ: Ἄν ὁ ἄνθρωπος δέν σώζεται διά τῶν ἔργων του (δηλ. μέ τά καλά του ἔργα), τότε πῶς σὠζεται; Ἀντικειμενικά, σώζεται διά τοῦ Χριστοῦ καί ὑποκειμενικά σώζεται «διά πίστεως», ὅπως συχνά ἐπαναλαμβάνει ὁ ἀπ. Παῦλος. Ὄχι, ὅμως, διά τῆς ὁποιασδήποτε πίστεως, ἀλλά διά τῆς πίστεως στόν Χριστό καί, μάλιστα, διά τῆς ὀρθῆς πίστεως στόν Χριστό. Ἄν ἀπουσιάζει καί δέν προηγεῖται ἡ ἀντικειμενική συνθήκη τῆς σωτηρίας (ὁ Χριστός), τότε καμία πίστη δέν σώζει! Ὁ Χριστός σώζει διά τοῦ ἔργου Του καί ἔργο Του (ἤ μᾶλλον κορύφωση τοῦ ἔργου Του) εἶναι ὁ Σταυρός καί ἡ Ἀνάσταση. Σταυρός καί Ἀνάσταση συνδέονται στενά καί εἶναι ἀλληλοεξαρτώμενα. Ὁ ἀπ. Παῦλος καυχᾶται μόνο γιά τόν Σταυρό τοῦ Χριστοῦ! Καί σέ ἄλλες περιπτώσεις ἀναφέρεται στή σωτηριώδη δύναμη τοῦ Σταυροῦ. Ἀποκαλεῖ ὁλόκληρο τό Εὐαγγέλιο «λόγο τοῦ Σταυροῦ», ὁ ὁποῖος εἶναι «Θεοῦ δύναμις καί Θεοῦ σοφία» (Α΄ Κορ. 1, 18-24). Οἱ «ἐχθροί τοῦ Σταυροῦ» εἶναι ἀξιοθρήνητοι καί καταλήγουν στήν ἀπώλεια (Φιλιπ. 4,18). Ὁ Σταυρός ἀντλεῖ τή δύναμή του ἀπό τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ καί, εἰδικότερα, ἀπό τό Αἷμα Του, πού χύθηκε πάνω σ’ αὐτόν καί τόν ἐξαγίασε. Πρό τοῦ Χριστοῦ ἦταν καταραμένο ξύλο ἤ καταραμένο σχῆμα καί τό ὅπλο, μέ τό ὁποῖο ὁ Διάβολος ἐπεχείρησε νά θανατώσει τόν Υἱό τοῦ Θεοῦ. Ὅμως, ὁ Χριστός «ἅρπαξε» αὐτό τό ὅπλο καί τό ἔστρεψε ἐναντίον τοῦ Διαβόλου. Ἔτσι, ὁ Σταυρός ἀπεκτησε δύναμη καί ἔγινε ἰσχυρότατο ὅπλο κατά τοῦ Διαβόλου. Ἡ δύναμη τοῦ Σταυροῦ ἐκδηλώνεται ἀντικειμενικά, ὅταν ἐκδιώκει δαίμονες, θεραπεύει ἀσθένειες, προστατεύει ἀπό τίς δυνάμεις τοῦ κακοῦ, θαυματουργεῖ, μεταδίδει τή Χάρη, ἁγιάζει κ.λπ, ἀλλά πρέπει νά οἰκειοποιηθεῖ καί ὑποκειμενικά. Αὐτό γίνεται μέ τήν ἑκούσια «σταύρωση» κατά τόν «κόσμο» (κατά τό φρόνημα τοῦ κόσμου, δηλ. κατά τό φρόνημα τῆς ἁμαρτίας), κατά τίς «ἐπιθυμίες» (τίς ἐμπαθεῖς καί ἐφάμαρτες), κατά τήν «σάρκα» (δηλ. τά πάθη τοῦ σώματος, ἀλλά καί τῆς ψυχῆς) κ.λπ., ἡ ὁποία εἶναι «συσταύρωση» ἐν Χριστῷ. Ὁ «συσταυρούμενος» μέ τόν Χριστό αἴρει τόν προσωπικό του σταυρό, ὁ ὁποῖος συνίσταται στήν ἑκούσια κατά Χριστόν ἄσκηση (π.χ. «νηστεία, ἀγρυπνία, προσευχή») ἤ (ὅταν, συνήθως, αὐτή ἀμελεῖται) στίς ἀκούσιες θλίψεις καί δοκιμασίες κατά παραχώρησιν Θεοῦ, καί ὁδηγεῖται διά τοῦ σταυροῦ στήν ἀνάσταση, στή δόξα, στή χαρά στή νέα καί αὐθεντική ζωή. 

(«Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», Πρόγραμμα Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Βασιλείου Τριπόλεως. Ὑπεύθυνος π. Σωτήριος Ὀ. Ἀθανασούλιας. Περίοδος Γ΄, ἔτος 2025-2026).