«Αγ. Γραφή, Εκκλησία, Παράδοση» 2025-6: Η απήχηση του αποστολικού λόγου

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Γ' τοῦ Προγράμματος Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς «Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», περιόδου Γ', ἔτους 2025-2026. 

(Ἀποστολικό Ἀνάγνωσμα 16ης Νοεμβρίου, μνήμη Ἀποστόλου Ματθαίου)

Κείμενο: «Ἀδελφοί, 10,11 λέγει γάρ ἡ γραφή· Πᾶς ὁ πιστεύων ἐπ’ αὐτῷ (τῷ Χριστῷ) οὐ καταισχυνθήσεται. 12 Οὐ γάρ ἔστι διαστολή Ἰουδαίου τε καί Ἕλληνος· ὁ γάρ αὐτός Κύριος πάντων, πλουτῶν εἰς πάντας τούς ἐπικαλουμένους αὐτόν· 13 πᾶς γάρ ὅς ἄν ἐπικαλέσηται τό ὄνομα Κυρίου σωθήσεται. 14 Πῶς οὖν ἐπικαλέσονται εἰς ὅν οὐκ ἐπίστευσαν; Πῶς δέ πιστεύσουσιν οὗ οὐκ ἤκουσαν; Πῶς δέ ἀκούσουσι χωρίς κηρύσσοντος; 15 Πῶς δέ κηρύξουσιν ἐάν μή ἀποσταλῶσι; Καθώς γέγραπται· Ὡς ὡραῖοι οἱ πόδες τῶν εὐαγγελιζομένων εἰρήνην, τῶν εὐαγγελιζομένων τά ἀγαθά! 16 Ἀλλ’ οὐ πάντες ὑπήκουσαν τῷ εὐαγγελίῳ· Ἡσαΐας γάρ λέγει· Κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; 17 Ἄρα ἡ πίστις ἐξ ἀκοῆς, ἡ δέ ἀκοή διά ρήματος Θεοῦ. 18 Ἀλλά λέγω, μή οὐκ ἤκουσαν; Μενοῦνγε εἰς πᾶσαν τήν γῆν ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτῶν, καί εἰς τά πέρατα τῆς οἰκουμένης τά ρήματα αὐτῶν. 19 Ἀλλά λέγω, μή οὐκ ἔγνω Ἰσραήλ; Πρῶτος Μωϋσῆς λέγει· Ἐγώ παραζηλώσω ὑμᾶς ἐπ’ οὐκ ἔθνει, ἐπί ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ ὑμᾶς. 20 Ἡσαΐας δέ ἀποτολμᾷ καί λέγει· Εὑρέθην τοῖς ἐμέ μή ζητοῦσιν, ἐμφανής ἐγενόμην τοῖς ἐμέ μή ἐπερωτῶσι. 21 Πρός δέ τόν Ἰσραήλ λέγει· ὅλην τήν ἡμέραν ἐξεπέτασα τάς χεῖράς μου πρός λαόν ἀπειθοῦντα καί ἀντιλέγοντα. 11,1 Λέγω οὖν, μή ἀπώσατο ὁ Θεός τόν λαόν αὐτοῦ; Μή γένοιτο· καί γάρ ἐγώ Ἰσραηλίτης εἰμί, ἐκ σπέρματος Ἀβραάμ, φυλῆς Βενιαμίν. 2 Οὐκ ἀπώσατο ὁ Θεός τόν λαόν αὐτοῦ ὅν προέγνω» (Ρωμ. 10,11 - 11,2).

Ἀπόδοση: «Ἀδελφοί μου, 10,11 λέει ἡ Γραφή· Καθένας πού πιστεύει σ’ Αὐτόν (τὀν Χριστό) δέν θά ντροπιασθῇ. 12 Δέν ὑπάρχει, λοιπόν, διάκριση μεταξύ Ἰουδαίου καί Ἕλληνα, ἀφοῦ Αὐτός εἶναι Κύριος ὅλων, καί πλουτίζει ὅλους ὅσοι τόν ἐπικαλοῦνται. 13 Διότι καθένας πού θά ἐπικαλεσθεῖ τό ὄνομα τοῦ Κυρίου θά σωθεῖ. 14 Πῶς, λοιπόν, θά ἐπικαλεσθοῦν Ἐκεῖνον, στόν ὁποῖο δέν πίστεψαν; Καί πῶς θά πιστέψουν σ’ Ἐκεῖνον, γιά τόν ὁποῖο δέν ἄκουσαν; Καί πῶς θά ἀκούσουν, χωρίς νά κηρύττει κάποιος; 15 Καί πῶς θά κηρύξουν, ἄν δέν ἀποσταλοῦν; Καθώς εἶναι γραμμένο· Πόσο ὡραία εἶναι ἡ ἔλευση ἐκείνων, πού κηρύττουν τό χαρμόσυνο ἄγγελμα! 16 Ὅμως, τό εὐαγγέλιο δέν τό δέχθηκαν ὅλοι! Ὅπως λέει ὁ Ἡσαΐας· Κύριε, ποιός πίστεψε στό κήρυγμά μας; 17 Ἑπομένως, ἡ πίστη ἔρχεται ἀπό τήν ἀκοή τοῦ κηρύγματος, τό δέ κήρυγμα εἶναι ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ. 18 Ἀλλά, ρωτῶ· Μήπως δέν ἄκουσαν; Βεβαίως, ἄκουσαν. Ἡ φωνή τους ἀντήχησε σέ  ὅλη τήν γῆ, καί τά λόγια τους ἔφτασαν στά πέρατα τῆς οἰκουμένης. 19 Καί πάλι ρωτῶ· Μήπως ὁ Ἰσραήλ δέν κατάλαβε; Πρῶτος ὁ Μωϋσῆς ἀπαντᾶ, λέγοντας· Θά σᾶς κάνω νά ζηλέψετε ἔθνος, πού δέν εἶναι ἔθνος, καί θά σᾶς κάνω νἀ ἐξοργιστεῖτε μέ ἔθνος ἀνόητο. 20 Ὁ Ἡσαΐας, μάλιστα, τολμᾶ νά λέει· Μέ βρῆκαν ἐκεῖνοι, πού δέν μέ ἀναζητοῦσαν, φανερώθηκα σέ ἐκείνους, πού δέν ρωτοῦσαν γιά μένα. 21 Στούς δέ Ἰσραηλίτες λέει· Ὅλη τήν ἡμέρα ἅπλωνα τά χέρια μου σέ λαό πού εἶναι ἀνυπάκοος καί ἀντιμιλᾶ. 11,1 Ρωτῶ λοιπόν· Μήπως ἀπέρριψε ὁ Θεός τόν λαό του; Ὄχι, βέβαια!  Γιατί καί ἐγώ εἶμαι Ἰσραηλίτης, ἀπό τούς ἀπογόνους τοῦ Ἀβραάμ, ἀπό τή φυλή τοῦ Βενιαμίν. 2 Δέν ἀπέρριψε, λοιπόν, ὁ Θεός τόν λαόν του, τόν ὁποῖον προγνώρισε καί ἐπέλεξε».

Εἰσαγωγικά: Κείμενο ἀπό τήν Πρός Ρωμαίους ἐπιστολή τοῦ ἀπ. Παύλου, τήν ἐκτενέστερη καί θεολογικότερη τῶν ἐπιστολῶν του («Εὐαγγέλιο τοῦ Παύλου»). Ρώμη, ἡ πρωτεύουσα τῆς Αὐτοκρατορίας, ἡ «Βαβυλώνα» (χώρα τῆς αἰχμαλωσίας) τῶν ἱερῶν κειμένων (Α΄ Πέτρ. 5,13, Ἀποκ. 15,8), ἕδρα τοῦ (προδρόμου τοῦ ἔσχατου) Ἀντιχρίστου. Πόλη, στήν ὁποία μαρτύρησαν οἱ πρωτοκορυφαῖοι ἀπόστολοι Πέτρος καί Παῦλος στόν διωμό τοῦ Νέρωνα, περί τό 67 μ.Χ. Ἡ Ἐκκλησία της ἱδρύθηκε πρό τῆς ἐκεῖ μεταβάσεως τῶν ἀπ. Πέτρου καί Παύλου. Ὁ Παῦλος ἀπευθύνεται σέ Ἐκκλησία, τήν ὁποία δέν εἶχε ἱδρύσει ὁ ἴδιος καί τήν ὁποία δέν εἶχε ἐπισκευθεῖ ἀκόμη. Ἡ ἐπιστολή ἐγράφη ἀπό τήν Κόρινθο περί τό 57 μ.Χ. Ἀφορμή, ἡ ἀντιπαλότητα μεταξύ «ἐξ Ἰουδαίων» καί «ἐξ ἐθνῶν» Χριστιανῶν. Εἶχε προηγηθεῖ ἡ ἐκδίωξη τῶν Ἰουδαίων μέ διάταγμα τοῦ Κλαυδίου τό 49 μ.Χ. καί ἡ ἐπιστροφή τους μετά τόν θάνατο τοῦ Κλαυδίου (54 μ.Χ.). Τά θέματα εἶναι παρόμοια μέ αὐτά τῆς Πρός Γαλάτας, ἀλλ’ ἐδῶ τό ὕφος δέν εἶναι αὐστηρό καί ἐπιπληκτικό: ἡ σχέση Νόμου καί Χάριτος ἤ Νόμου καί Εὐαγγελίου, ἡ διά τοῦ Χριστοῦ σωτηρία.

Τό ὄνομα τοῦ Χριστοῦ: Ὁ Παῦλος συνεχῶς τονίζει ὅτι ἡ σωτηρία (ἀπό τό κράτος τοῦ θανάτου καί ἀπό τήν ἐξουσία τοῦ διαβόλου) προέρχεται ἀποκλειστικά καί μόνο ἀπό τόν Χριστό. Οὔτε ὁ Νόμος, οὔτε ὁποιοσδήποτε ἄλλος μποροῦσε ἤ μπορεῖ νά σώσει, οὔτε ὁ ἴδιος ὁ ἀνθρωπος μπορεῖ νά σώσει τόν ἑαυτό του (τήν ἐποχή μας χαρακτηρίζει πλησμονή συστημάτων «αὐτοσωτηρίας»!). Ὑποκειμενική συνθήκη τῆς σωτηρίας εἶναι, βέβαια, ἡ πίστη: ὅποιος πιστεύει στόν Χριστό, δέν πρόκειται νά ἀπογοητευθεῖ! Εἰδικότερα, σώζει ἡ ἐπίκληση τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἡ Ὀρθόδοξη Παράδοση ἀναφέρεται συχνά στή μυστική δύναμη τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἰησοῦ καί στή σωτηριώδη ἐπίκλησή του, μέ τή συνεχή ἐπανάληψη τῆς «μονολόγιστης» εὐχῆς «Κύριε, Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με» ἤ μέ τή γνωστή εὐχή «Κύριε, ἐλέησον». Γιά τό ὄνομα τοῦ Ἰησοῦ ἰσχύει ὅ,τι καί γιά τόν Σταυρό: ἔλαβε δύναμη καί Χάρη ἀπό τό πρόσωπο καί ἀπό τή Θυσία τοῦ Χριστοῦ. Ἔγινε τό «ὄνομα τό ὑπέρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων καί ἐπιγείων καί καταχθονίων» (Φιλιπ. 2, 9-11) καί «φοβερόν τοῖς ὑπεναντίοις» (Εὐχή ἁγ. Βαπτίσματος). Οἱ Ἀπόστολοι, μέ τήν ἐπίκληση αὐτοῦ τοῦ ὀνόματος, ἐκδίωκαν δαίμονες καί θεράπευαν δαιμονιζομένους. Ὄντως, «οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ οὐδενί ἡ σωτηρία· οὐδέ γάρ ὄνομά ἐστιν ἕτερον ὑπό τόν οὐρανόν τό δεδομένον ἐν ἀνθρώποις ἐν ᾧ δεῖ σωθῆναι ἡμᾶς» (Πραξ. 4,12). Ἡ ἐπίκληση τοῦ ὀνόματος καί ἡ κοινή πίστη στόν Χριστό ἑνώνει τούς πάντες καί, οὐσιαστικά, καταργεῖ τίς κάθε εἴδους διακρίσεις (μεταξύ «Ἰουδαίου» καί «Ἕλληνος» κ.ἄ.).

Ἡ δύναμη τοῦ κηρύγματος: Πῶς ἱκανοποιεῖται ἡ ὑποκειμενική συνθήκη τῆς σωτηρίας, ἡ πίστη; Αὐτή προϋποθέτει ἀκρόαση τοῦ θείου λόγου (γνώση), ἡ ἀκρόαση προϋποθέτει κήρυξη, ἡ κήρυξη ἀποστολή καί ἡ ἀποστολή Ἀποστέλλοντα. Ὁ  Ἀποστέλλων εἶναι, βέβαια, ὁ ἴδιος ὁ Χριστός. Ἀπεσταλμένοι εἶναι οἱ Ἀπόστολοι καί οἱ διάδοχοι τῶν Ἀποστόλων, οἱ Κληρικοί τῆς Ἐκκλησίας. Μέσω αὐτῆς τῆς ἱερῆς ἁλυσσίδας («διαδοχῆς»: Ἀποστέλλων - ἀπεσταλμένοι - ἀποστολή - κήρυγμα - ἀκρόαση καί ἀποδοχή τοῦ κηρύγματος) καρποφορεῖ ἡ πίστη. Δέν καρποφορεῖ μέσῳ αὐτοχειροτόνητων «ἀποστόλων» ἤ «διδασκάλων». Ἡ διαδικασία αὐτή δέν γίνεται «ἐφ’ ἅπαξ», ἀλλά συνεχῶς. Ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ, τό κήρυγμα, δέν προσφέρεται μόνο μέσῳ ἀποστόλων καί διδασκάλων, ἀλλά εἶναι καί καταγεγραμμένος σέ ἱερά κείμενα: Ἁγία Γραφή καί ἔργα Πατέρων καί Ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας. Γιά νά διατηρεῖται καί νά καλλιεργεῖται ἡ πίστη, πρέπει ὁ πιστεύσας νά τά μελετᾶ συνεχῶς. Ἄν πάψει νά τά μελετᾶ ἤ ἀμελεῖ, ἄν ἡ ψυχή πάψει νά τρέφεται μέ τόν λόγο τοῦ Θεοῦ, τότε σύντομα ἡ πίστη θά μεταβληθεῖ σέ ὁλιγοπιστία καί στή συνέχεια σέ ἀπιστία! Ἕνα σοβαρό πρόβλημα τῶν Ὀρθοδόξων πιστῶν, σέ σχέση μέ τούς ὀπαδούς τῶν διαφόρων αἱρέσεων, εἶναι ὅτι ἀμελοῦμε τή μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς!

Ἡ ἀπόρριψη τοῦ Εὐαγγελίου: Ὡστόσο, ὁ ἀπ. Παῦλος ἐπισημαίνει μιά πραγματικότητα: ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ δέν καρποφορεῖ σέ ὅλους ἤ μᾶλλον καρποφορεῖ μόνο σέ λίγους! Τό εἶχε ἐπισημάνει καί ὁ ἴδιος ὁ Κύριος μέ τήν παραβολή τοῦ Σπορέως. Τό εἶχε ἐπισημάνει πολλούς αἰῶνες πρίν ὁ Ἡσαΐας. Ὡστόσο, ἡ ἀπόρριψη τοῦ κηρύγματος τοῦ Χριστοῦ ἔχει καταστρεπτικές ἐπιπτώσεις στήν προσωπική καί κοινωνική ζωή. Στήν Παλαιά Διαθήκη, τήν ὑποταγή τῶν Ἰουδαίων σέ ἀνίσχυρα καί ἀνόητα ἔθνη. Σήμερα, στήν ἐγκατάλειψη ἀπό τόν Θεό στίς δυνάμεις τοῦ σκότους καί τοῦ κακοῦ. Ὑπάρχει καί σήμερα κήρυγμα. Ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ «τρέχει», μέσῳ ζώντων προσώπων (κηρύκων - διδασκάλων), ἀλλά καί διά τῶν σύγχρονων μέσων (βιβλίων, ἐντύπων, ἐκδόσεων, ραδιοφώνου, τελεόρασης, διαδικτύου), ὅμως οἱ ἀκροατές του εἶναι λίγοι καί οἱ τηρητές του ἀκόμη λιγότεροι. Κάνεις δέν διακαιολογεῖται: μόνο ὅσοι δέν θέλουν, δέν ἄκουσαν καί δέν κατάλαβαν. Οἱ σύγχρονοι Ὀρθόδοξοι ἔχουν στή διάθεσή τους τόν «Μωϋσέα καί τούς προφήτας», ὅπως ὁ πλούσιος τοῦ Εὐαγγελίου (Λουκ. 16,29), ἀλλά δέν τούς «ἀκούουν» καί δέν τούς ἀκολουθοῦν.

Τό ὑπόλειμμα τῶν σωζομένων: Τί ἰσχύει, λοιπόν; Ἰσχύει ὅτι κανείς δέν πιστεύει; Ἰσχύει ὅτι ὁ Θεός ἐγκατέλειψε «τόν Λαό Του», ὅτι ἐγκατέλειψε τόν κόσμο Του; Ὄχι, ἀπαντᾶ ὁ Ἀπόστολος. Γιατί ὑπάρχει τό «λείμμα» ἤ τό «ὑπόλειμμα» τῶν πιστεύοντων καί τῶν σωζομένων. Νά! Καί ἐγώ Ἰουδαῖος εἶμαι, ἰσχυρίζεται ὁ Παῦλος. Ἀνήκω στόν ἴδιο λαό, τόν «ἀπειθοῦντα καί ἀντιλέγοντα», ὅμως πίστεψα, ὅπως πίστεψαν καί πολλοί ἄλλοι. Αὐτό τό ὑπόλειμμα λειτουργεῖ μέσα στόν κόσμο ὡς «μικρά ζύμη» (Ματθ. 13,33, Α΄ Κορ. 5,6), ἡ ὁποία ἔχει ἐντός της ὅλη τή δύναμη τῆς ζωῆς καί μεταδίζει συνεχῶς ζωή στόν ὑπολοιπο κόσμο, τόν ζωογονεῖ, τόν διατηρεῖ στή ζωή! 

(«Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία καί Παράδοση», Πρόγραμμα Μελέτης καί Ἑρμηνείας τῆς Ἁγίας Γραφῆς τοῦ Μητροπολιτικοῦ Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Βασιλείου Τριπόλεως. Ὑπεύθυνος π. Σωτήριος Ὀ. Ἀθανασούλιας. Περίοδος Γ΄, ἔτος 2025-2026).