«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Προβαπτισματική διαδικασία και Κατηχήσεις

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΓ΄ τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΣΤ΄, ἔτους 2021-2022. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ Ἐκκλησία δέν «σημαίνεται» μόνο στό Μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαριστίας, ἀλλά καί στό Μυστήριο τοῦ Βαπτίσματος, μέ τήν ἔννοια ὅτι μέλη τῆς Ἐκκλησίας εἶναι μόνο οἱ βαπτισμένοι πιστοί. Τό Βάπτισμα εἶναι ἡ «θύρα» τῆς Ἐκκλησίας. Ὡστόσο, ἡ εἴσοδος στήν Ἐκκλησία δέν εἶναι τό μόνο ἀποτέλεσμα τοῦ Βαπτίσματος, ἀφοῦ τό Βάπτισμα ἐπιπλέον, παρέχει τή βαπτισματική Χάρη, ἀναγεννᾶ τόν βαπτιζόμενο, παρέχει τήν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν, ἀπελευθερώνει ἀπό τήν ἐξουσία τοῦ Διαβόλου κ.λπ. Τό Βάπτισμα, λοιπόν, εἶναι κάτι πολύ περισσότερο τῆς «θύρας». Μάλιστα, μιά σύγχρονη θεολογική τάση, ἡ λεγόμενη «Βαπτισματική Θεολογία», μετατοπίζει τόν πηρύνα τῆς Ἐκκλησίας ἀπό τή Θεία Εὐχαριστία πρός τό Βάπτισμα. Ἄν καί ἡ τάση αὐτή πάσχει σοβαρά ὡς πρός τήν ὀρθότητά της, τό Βάπτισμα σώζει κυριολεκτικά. Ὅμως, δέν σώζει αὐτόματα, δηλ. δέν ἐνεργεῖ μαγικά (ὅπως μιά μαγική πράξη ἤ τελετή). Σώζει μέ προϋποθέσεις, δηλ. μέ τήν κατάλληλη προεργασία καί μέ τήν προσωπική συμβολή τοῦ βαπτιζομένου. Σώζει, ἐπίσης, συνδεδεμένο ἄρρηκτα μέ τά ἄλλα Μυστήρια, εἰδικότερα δέ μέ τή Θεία Εὐχαριστία καί μέ τό Χρίσμα. Γιά νά ἐμβαθύνουμε στήν οὐσία τοῦ Βαπτίσματος, πρέπει νά ἀνατρέξουμε στήν πράξη τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας, ἐπειδή α) ἡ γενική ἐπικράτηση τοῦ Νηπιοβαπτισμοῦ ἐπέφερε τή λήθη κάποιων χαρακτηριστικῶν στοιχείων του καί τῶν πράξεων πού σχετίζονται μέ αὐτό καί β) ἡ κοσμικοποίηση τῶν Μυστηρίων στήν ἐποχή μας, ἡ μετατροπή τους σέ κοινωνικές ἐκδηλώσεις, ἀποξενώνει ἀπό τόν οὐσιώδη πηρύνα τους. Ὄντως, στήν ἀρχαία Ἐκκλησία, γιά πολλούς αἰῶνες καί σέ ἀντίθεση μέ ὅ,τι συμβαίνει σήμερα, τό Βαπτισμα τῶν ἐνηλίκων ἦταν κανόνας καί τό Βάπτισμα τῶν νηπίων ἦταν ἐξαίρεση. Τό Βάπτισμα ἦταν μέρος τῆς Χριστιανικῆς μυήσεως, δηλ. τῆς διαδικασίας εἰσόδου στήν Ἐκκλησία, πού περιελάβανε τό τρίπτυχο Βάπτισμα - Χρίσμα - Θεία Εὐχαριστία. Ὡστόσο, τοῦ Βαπτίσματος προηγεῖτο ἀπαραιτήτως ἡ Κατήχηση.

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Η είσοδος στην Εκκλησία και το Βάπτισμα

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΒ΄ τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΣΤ΄, ἔτους 2021-2022. 

Εἰσαγωγικά: Οἱ δύο ὄψεις τῆς Ἐκκλησίας καί τά μέλης της. Μέλη τῆς Ἐκκλησίας εἶναι τά μέλη τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ. Ἡ Ἐκκλησία «σημαίνεται ἐν τοῖς Μυστηρίοις». Εἰδικότερα, ὁρᾶται στό Δισκάριο τῆς Θείας Λειτουργίας, ὅπου ὑπάρχει ὁ Χριστός καί «οἱ μετά τοῦ Χριστοῦ», δηλ. ἡ Θεοτόκος, τά τάγματα τῶν Ἀγγέλων καί τῶν Ἁγίων ὁ Ἐπίσκοπος, οἱ ζῶντες βεβαπτισμένοι καί οἱ κεκοιμημένοι βεβαπτισμένοι πιστοί. Ἡ Ἐκκλησία «σημαίνεται» κατ’ ἐξοχήν στή Θεία Εὐχαριστία, ἀλλά ἐξ ἴσου καί στό Μυστήριο τοῦ Βαπτίσματος. Τό Βάπτισμα, ὡς «θύρα» τῆς Ἐκκλησίας καί ὡς προϋπόθεση κάθε ἄλλου Μυστηρίου. Ἡ στενή σύνδεση Βαπτίσματος καί Θείας Εὐχαριστίας. Διά τῶν Μυστηρίων ἐνεργεῖ ὁ Χριστός. Ἡ εἴσοδος στήν Ἐκκλησία γίνεται διά τοῦ Χριστοῦ. «Θύρα» τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ὁ Χριστός: «ἐγώ εἰμι ἡ θύρα· δι’ ἐμοῦ ἐάν τις εἰσέλθῃ σωθήσεται» (Ἰω. 10,9). Στή συγκεκριμένη περίπτωση ὁ Χριστός ἐνεργεῖ διά τοῦ ἁγίου Βαπτίσματος. Διά τοῦ Βαπτίσματος χριστοποιεῖται ὁ ἄνθρωπος: «ὅσοι εἰς Χριστόν ἐβαπτίσθητε, Χριστόν ἐνεδύσασθε» (Γαλ. 3,27).

«Βασίλειος ο Μέγας», τεύχ. 92, Οκτ. - Δεκ. 2021

 

ΤΕΥΧΟΣ 92       ΤΡΙΠΟΛΙΣ      ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2021

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

Χάριτι Θεοῦ Μητροπολίτης Μαντινείας καί Κυνουρίας

ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ

Πρός

Τόν Ἱερόν Κλῆρον, τίς Μοναστικές Ἀδελφότητες καί τόν εὐσεβῆ Λαόν τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας

Τέκνα μου ἐν Κυρίῳ ἀγαπητά,

Σήμερα ἡ σκέψις ὅλων μας στρέφεται εὐλαβικά πρός τό Θεῖον Βρέφος καί ὅλοι νοερά μεταφερόμεθα στή Βηθλεέμ καί ὁ καθένας ἀνάλογα μέ τή δύναμι τῆς πίστεώς του, τό βαθμό τῆς γνώσεώς του καί τήν ποιότητα τῆς ἀγάπης του, θεωρεῖ, στοχάζεται καί ζεῖ τό μυστήριον τῆς ἐνσάρκου φανερώσεως τοῦ Θεοϋ.

Οἱ προρρήσεις τῶν Προφητῶν, οἱ διηγήσεις τῶν Εὐαγγελιστῶν, οἱ λόγοι τῶν Πατέρων καί τῶν Ἑρμηνευτῶν, οἱ εἰκόνες τῶν ἁγιογράφων καί οἱ ὕμνοι τῶν ὑμνογράφων εἶναι πλούσια προσφορά καί βοήθεια θετική διά νά προσεγγίσωμε τόν δι’ ἡμᾶς γεννηθέντα Ἰησοῦν καί νά διδαχθοῦμε ἀπό τά πρόσωπα πού συνεργοῦν καί μυσταγωγοῦν γύρω ἀπό τό Μέγα τοῦτο Μυστήριον τῆς Γεννήσεως τοῦ Υἱοῦ καί Λόγου τοῦ Θεοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Τα μέλη της Εκκλησίας

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΙΑ΄ τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΣΤ΄, ἔτους 2021-2022. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ Ἐκκλησία συνδέεται στενά τόσο μέ τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, ὅσο καί μέ τό πρόσωπο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ἀφοῦ α) εἶναι Σῶμα Χριστοῦ καί β) «ψυχή» της εἶναι τό Ἅγιο Πνεῦμα. Στήν ἐποχή μας τέθηκε ἔντονα τό θέμα τῆς προτεραιότητας μεταξύ τῶν δύο θείων προσώπων: τί προηγεῖται στήν Ἐκκλησία, ὁ Χριστός ἤ τό Ἅγιο Πνεῦμα; Τό θέμα τῆς προτεραιότητας συνδέεται στενά καί μέ τό θέμα τῶν δύο ὄψεων τῆς Ἐκκλησίας: τῆς ὁρατῆς καί τῆς ἀόρατης. Γενικά, ὁ Ρωμαιοκαθολικισμός δέχεται τήν προτεραιότητα τοῦ Χριστοῦ καί τονίζει τήν ὁρατή ὄψη τῆς Ἐκκλησίας, ὁ δέ Προτεσταντισμός δέχεται τήν προτεραιότητα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί τονίζει τήν ἀόρατη ὄψη τῆς Ἐκκλησίας. Ὄντως, ἡ Ἐκκλησία ἔχει τίς δύο αὐτές ὄψεις: τήν ὁρατή καί τήν ἀόρατη, πού εἶναι ὄψεις τοῦ ἴδιου «νομίσματος» (τῆς ἴδιας Ἐκκλησίας), δηλ. εἶναι ἀδιαχώριστες, συνδέονται ἄρηκτα μεταξύ τους. Ἡ ὁρατή εἶναι ἡ ἐπίγεια ἤ «στρατευομένη Ἐκκλησία» καί ἡ ἀόρατη εἶναι ἡ οὐράνια ἤ «θριαμβεύουσα Ἐκκλησία». Ἄν ἡ Ἐκκλησία εἶναι πρῶτα ὁρατή, σημαίνει ὅτι ἔχει συγκεκριμένα ὅρια, συγκεκριμένα καί ὁρατά μέλη καί συγκεκριμένες διαδικασίες, μέ τίς ὁποῖες κάποιος πολιτογραφεῖται σ’ αὐτήν (γίνεται μέλος της). Τά ὅρια τῆς Ἐκκλησίας τά θέτουν τά Μυστήριά της, ἀλλά καί τά ἴδια τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας προκύπτουν ἀπό τά Μυστήριά της. Ποιά εἶναι< ὅμως, τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας, καί πῶς γίνεται κάποιος μέλος της;

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Χριστολογική και Πνευματολογική θεώρηση της Εκκλησίας

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ι΄ τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΣΤ΄, ἔτους 2021-2022. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ Ἐκκλησία εἶναι τό Σῶμα τοῦ Χριστοῦ ἤ ὁ «παρατεινόμενος Χριστός». Ὡστόσο, «ψυχή» τῆς Ἐκκλησίας εἶναι τό Ἅγιο Πνεῦμα, τό Ὁποῖο «ὅλον συγκροτεῖ τόν θεσμόν τῆς Ἐκκλησίας». Πράγματι, ἡ παρουσία καί τό ἔργο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος εἶναι ἔντονα ἐντός τῆς Ἐκκλησίας. Χωρίς τό Ἅγιο Πνεῦμα δέν ὑπάρχει Ἱερωσύνη, δέν ὑπάρχουν Μυστήρια (Βάπτισμα, Θεία Εὐχαριστία κ.ἄ.), δέν ὑπάρχει προσωπικός ἁγιασμός, δέν ὑπάρχει δυνατότητα κοινωνίας μέ τόν Θεό, δέν ὑπάρχει σωτηρία, δέν ὑπάρχει θέωση. Τό Ἅγιο Πνεῦμα ἐνεργοποιεῖ τά ἀποτελέσματα τῆς θείας Οἰκονομίας (τοῦ ἔργου τοῦ Χριστοῦ) σέ κάθε πιστό. Ἀλλά καί τό ἴδιο τό μυστήριο τῆς θείας Οἰκονομίας πραγματοποιήθηκε διά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἡ Ἐκκλησία, λοιπόν, δέν συνδέεται μόνο μέ τό πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά καί μέ τό πρόσωπο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Μέ αὐτά τά δεδομένα, τέθηκε ἔντονα τά τελευταῖα χρόνια τό ζήτημα τῆς προτεραιότητας σέ πανορθόδοξο καί σέ πανχριστιανικό ἐπίπεδο: τί προηγεῖται στήν Ἐκκλησία, ὁ Χριστός ἤ τό Ἅγιο Πνεῦμα, ἡ Χριστολογία ἤ ἡ Πνευματολογία; Ὁ ὑπερτονισμός τοῦ προσώπου καί τοῦ ἔργου τοῦ Χριστοῦ ὡς πρός τήν Ἐκκλησία καί ἡ παράλληλη ὑποτίμηση τοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου Πνεύματος ὀνομάζεται στή σύγχρονη θεολογική γλώσσα Χριστομονισμός, ὁ δέ ὑπερτονισμός τοῦ προσώπου καί τοῦ ἔργου τοῦ Ἁγίου Πνεύματος καί ἡ παράλληλη ὑποτίμηση τοῦ ἔργου τοῦ Χριστοῦ ὀνομάζεται Πνευματομονισμός. Τό ζήτημα τῆς προτεραιότητας συνδέθηκε μέ τίς συνεχιζόμενες διαμάχες μεταξύ Ρωμαιοκαθολικισμοῦ καί Προτεσταντισμοῦ στή Δύση καί ἐξαρτᾶται κατά πολύ ἀπό τήν ἀφετηρία, ἀπό τήν ὁποία κατανοεῖται τό μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας.

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Το έργο του Αγίου Πνεύματος και η Εκκλησία

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Θ΄ τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΣΤ΄, ἔτους 2021-2022. 

Εἰσαγωγικά: Οἱ μεγάλες ἑορτές τῶν Χριστουγέννων καί τῶν Θεοφανείων, ὡς σταθμοί τῆς ζωῆς τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ ἀπολυτρωτικοῦ ἔργου Του. Ἄν ἡ Ἐκκλησία εἶναι «ὁ παρατεινόμενος Χριστός», τότε οἱ ἑορτές αὐτές εἶναι καί καίριοι σταθμοί τῆς Ἐκκλησίας. Ὡστόσο, ὁ ὑπερτονισμός τῆς σχέσης Χριστοῦ καί Ἐκκλησίας ἐνέχει ἕναν κίνδυνο: τήν ὑποτίμηση τοῦ ἔργου τῶν δύο ἄλλων προσώπων τῆς Ἁγίας Τριάδος στό μυστήριο τῆς θείας Οἰκονομίας, ἀλλά καί στή ζωή τῆς Ἐκκλησίας. Τό φαινόμενο αὐτό ἀποκαλεῖται στή σύγχρονη θεολογική γλώσσα «Χριστομονισμός». Ὁ Χριστομονισμός ἔχει δυσμενεῖς πρακτικές συνέπειες, ὅπως θά δοῦμε στή συνέχεια. 

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Το έργο του Χριστού και η Εκκλησία

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Η΄ τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΣΤ΄, ἔτους 2021-2022. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ ἐγγίζουσα ἑορτή τῶν Χριστουγέννων καί τό Μυστήριο τῆς Ἐκκλησίας: τά Χριστούγεννα «μητρόπολις τῶν ἑορτῶν», ἑορτή τῆς Ἐκκλησίας, καίριος σταθμός τῆς ζωῆς τοῦ Χριστοῦ καί τοῦ ἔργου Του γιά τή σωτηρία τοῦ κόσμου (καίριος σταθμός τῆς θείας Οἰκονομίας). Ἄν ἡ Ἐκκλησία εἶναι ὁ Χριστός, τότε ἡ Γέννηση τοῦ Χριστοῦ εἶναι καί σταθμός τῆς Ἐκκλησίας. Κέντρο τῆς Ἐκκλησίας, ὁ Χριστός, καί κέντρο τῆς θείας Οἰκονομίας, ὁ Χριστός. «Θεία Οἰκονομία» ὀνομάζονται ὅλες οἱ ἐνέργειες τοῦ Θεοῦ γιά τή σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου καί τοῦ κόσμου, μέ κέντο τή Σάρκωση, τό Πάθος καί τήν Ἀνάσταση τοῦ Χριστοῦ. Ὡστόσο, ἡ ἀνέλιξη τῆς θείας Οἰκονομίας ἀρχίζει μέ τή Δημιουργία τοῦ κόσμου καί ἡ ὁλοκλήρωσή της θά συντελεσθεῖ μέ τήν ἔσχατη Κρίση. Ἡ θεία Οἰκονομία εἶναι, βέβαια, τριαδική, ὡστόσο ὁ Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ εἶναι ὁ «αὐτουργός» της. Κατά τούς ἁγίους Πατέρες, στή θεία Οἰκονομία ὁ Πατήρ «εὐδοκεῖ», ὁ Υἱός «αὐτουργεῖ» καί τό Ἅγιο Πνεῦμα «συνεργεῖ». Μέ τή Σάρκωση τοῦ Λόγου (Χριστούγεννα), ἡ Ἐκκλησία «γεννᾶται» στόν κόσμο, φανερώνεται στόν κόσμο: ὁ Κύριος μέ τήν Ἐνανθρώπησή Του «Ἐκκλησίας σάρκα ἀνέλαβε» (ἅγ. Χρυσοστομος). «Γενέθλιος ἡμέρα» τῆς Ἐκκλησίας δέν εἶναι ἡ Πεντηκοστή, ἀλλά ἡ Σάρκωση. Ἡ Πεντηκοστή εἶναι ἡ ἐπίσημη ἔναρξη τοῦ ἔργου τῆς Ἐκκλησίας στόν κόσμο.

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Εκκλησία και ιερά Μυστήρια

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ζ΄ τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΣΤ΄, ἔτους 2021-2022. 

Ἔννοια καί οὐσία τῶν Μυστηρίων: Ἐκκλησία εἶναι ὁ Χριστός καί οἱ ὀργανικά ἑνωμένοι μαζί Του (ὅσοι ἔχουν ἑνωθεῖ, ἀλλά καί διατηροῦν τήν ἕνωσή τους μέ τόν Χριστό). Ἡ ἕνωση αὐτή συντελεῖται στά Μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας. Ἄρα τά Μυστήρια εἶναι στοιχεῖα τῆς οὐσίας τῆς Ἐκκλησίας: «σημαίνεται ἡ Ἐκκλησία ἐν τοῖς Μυστηρίοις» - ἡ Ἐκκλησία ἐμφαίνεται στά Μυστήριά της, ἐκφράζεται ἀπό τά Μυστήριά της, θεωρεῖται στά Μυστήριά της. Θεωρώντας τά Μυστήρια, θεωροῦμε τήν ἴδια τήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ. Τί ἀκριβῶς εἶναι τά Μυστήρια; Ὁ λεγόμενος «ὁρισμός» τῶν Μυστηρίων («τά Μυστήρια εἶναι θεοσύστατες τελετές, οἱ ὁποῖες, μέσω ὑλικῶν καί ὁρατῶν στοιχείων, μεταδίδουν τήν ἀόρατη Θεία Χάρη») μᾶς ἀποκαλύπτει πλευρές τῆς ἀληθείας περί Μυστηρίων, ἀλλά δέν ἀποκαλύπτει ὁλόκληρη τήν ἀλήθεια γι’ αὐτά. Στοιχεῖα, πού προκύπτουν ἀπό τόν παραπάνω «ὁρισμό»:

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Προϋποθέσεις τῆς περί Χάριτος διδασκαλίας

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος ΣΤ΄ τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΣΤ΄, ἔτους 2021-2022. 

Θεοπτία καί Ὀρθόδοξη Θεολογία: Ἀναζητοῦμε τήν αὐθεντική διδασκαλία περί Θείας Χάριτος στούς λόγους ὅσων γνωρίζουν πραγματικά τόν Θεό, δηλ. ὅσων ἔγιναν θεόπτες: οἱ θεόπτες (Προφῆτες, Ἀπόστολοι καί Ἅγιοι) εἶναι οἱ αὐθεντικοί Διδάσκαλοι τῆς Ἐκκλησίας. Ἐκεῖνοι, φθάνοντας στήν κατάσταση τῆς πραγματικῆς θέας καί κοινωνίας μέ τόν Θεό, γνωρίζουν ὁρισμένες ἀλήθειες περί Θεοῦ ἐντός τῆς θεοπτικῆς ἐμπειρίας τους. Ἡ πρώτη ἐξ αὐτῶν εἶναι ὅτι μεταξύ Θεοῦ καί κόσμου δέν ὑπάρχει καμμία ὁμοιότητα, γιατί ὁ μέν Θεός εἶναι ἄκτιστος, ὁ δέ κόσμος κτιστός. Αὐτό σημαίνει πῶς ὁ θεόπτης γνωρίζει ὅτι: α) πρώτη καί θεμελιώδης διάκριση, πού ὑφίσταται παντοῦ, εἶναι ἡ διάκριση μεταξύ κτιστοῦ καί ἀκτίστου, β) ὁ ἄνθρωπος μπορεῖ νά ἔχει ἐμπειρία τοῦ ἀκτίστου ἀπό τήν παροῦσα ἤδη ζωή καί γ) ὁ κόσμος, ὡς κτιστός, εἶναι δημιούργημα τοῦ Θεοῦ ἐκ τοῦ μηδενός (ἀποκτᾶ ἐμπειρική βεβαιότητα τοῦ δόγματος τῆς δημιουργίας). Μιά δεύτερη ἀλήθεια, πού γνωρίζει ὁ θεόπτης ἀπό τή θεοπτική ἐμπειρία του, εἶναι ὅτι στόν Θεό ὑπάρχει διάκριση μεταξύ «Οὐσίας» καί «Ὑποστάσεων»: ὁ Θεός εἶναι ἕνας, ἀλλά ταυτόχρονα τριαδικός (Πατήρ, Υἱός καί Ἅγιο Πνεῦμα). Ἐπίσης, γνωρίζει ὁρισμένες σχέσεις μεταξύ τῶν θείων Ὑποστάσεων: ὅτι ἡ πρώτη εἶναι ἀγέννητη, ὅτι ἡ δεύτερη ὑπάρχει ἀπό τήν πρώτη καί ὅτι ἡ τρίτη ὑπάρχει ἐπίσης ἀπό τή πρώτη, ἀλλά μέ διαφορετικό τρόπο. Οἱ ἔχοντες αὐτή τήν ἐμπειρική γνώση τήν διατυπώνουν στή συνέχεια σέ δόγματα πίστεως. Ὅλα τά δόγματα καί ὁλόκληρο τό περιεχόμενο τῆς πίστεως ἔχουν ἐμπειρική βάση, καί στό σημεῖο αὐτό ἡ Ὀρθόδοξη (Βιβλική καί Πατερική) Θεολογία ὁμοιάζει μέ τίς σύγχρονες ἐπιστῆμες, καί μάλιστα μέ τίς θετικές, οἱ ὁποῖες, ἐπίσης, βασίζονται σέ ἐμπειρικά δεδομένα (παρατήρηση καί πείραμα) καί δέν ἐργάζονται μέ βάση τόν ἀριστοτελικό συλλογισμό. Στή Δύση, ἀντίθετα, ἡ λεγόμενη σχολαστική (μεσαιωνική), ἀλλά καί ἡ σύγχρονη ἀκαδημαϊκή θεολογία λειτουργοῦν μέ ἕνα σύστημα συλλογισμῶν γύρω ἀπό τά θέματα τῆς πίστεως καί ὁμοιάζουν μέ τή φιλοσοφία. Ἡ δυτική θεολογία εἶναι ἀφηρημένος στοχασμός περί Θεοῦ, ξένος πρός τή ζωή, ἀλλά καί πρός τήν πραγματικότητα τοῦ Θεοῦ.

«Ορθοδοξία καί Ζωή»: Θεία Χάρις και Εκκλησία

 

Διάγραμμα – Περίληψη Θέματος Ε΄ τοῦ Θεολογικοῦ Προγράμματος «Ὀρθοδοξία καί Ζωή» τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Μαντινείας καί Κυνουρίας, περιόδου ΙΣΤ΄, ἔτους 2021-2022. 

Εἰσαγωγικά: Ἡ Ἁγία Γραφή καί ἡ Πατερική Παράδοση μαρτυροῦν σαφῶς ὅτι ἡ Ἐκκλησία δέν εἶναι ἀνθρώπινος ὀργανισμός, δέν εἶναι θεσμός κοινωνικός, δέν εἶναι κοσμικός σύλλογος ἤ σωματεῖο, δέν εἶναι πραγματικότητα «τοῦ κόσμου τούτου». Εἶναι μέν «ἐν τῷ κόσμῳ», «ἀλλ’ οὐκ ἐκ τοῦ κόσμου». Τονίζουν, ἐπίσης, τή βαθύτατη ὀργανική σχέση, τήν μέχρι ταυτότητος σχέση Χριστοῦ καί Ἐκκλησίας: Ἐκκλησία εἶναι ὁ Χριστός, ὁ «ὅλος Χριστός», ἤ «ὁ Χριστός, παρατεινόμενος εἰς τούς αἰῶνας» (ἅγ. Αὐγουστῖνος, ἅγ. Ἰουστῖνος Πόποβιτς). Ἐξωτερικά, βέβαια, ἡ Ἐκκλησία ἔχει τή μορφή σωματείου καί ἀποτελεῖται ἀπό ἀνθρώπους, συντεταγμένους σέ συγκεκριμένη δομή καί ὀργάνωση. Ὡστόσο, ὅ,τι συνδέει τά μέλη της δέν εἶναι μόνο ἡ κοινή «ἰδεολογία» (πίστη), οὔτε μόνο ὁ κοινός τρόπος ζωῆς, οὔτε μόνο οἱ κοινοί στόχοι, οὔτε μόνο τό κοινό πρόγραμμα γιά τήν ἐπίλυση τῶν ἀνθρώπινων προβλημάτων (πολιτική). Τά μέλη τῆς Ἐκκλησίας συνδέει ἡ ὀργανική (πραγματική) ἕνωσή τους μέ τόν Χριστό: στήν Ἐκκλησία ἀνήκουν οἱ πραγματικά ἑνωμένοι μέ τόν Χριστό καί οἱ διά τοῦ Χριστοῦ ἑνωμένοι μεταξύ τους. Πῶς, ὅμως, συντελεῖται αὐτή ἡ ἕνωση; Οὔτε μόνο διά πίστεως, οὔτε μόνο διά τῶν ἔργων, οὔτε μόνο διά τῆς ἀγάπης. Αὐτά εἶναι μόνο οἱ ἀνθρώπινες προϋποθέσεις τῆς ἑνώσεως. Οὑσιαστικά, ἡ ἕνωση μέ τόν Χριστό συντελεῖται μέ τά Μυστήρια τῆς Ἐκκλησίας. Αὐτά εἶναι ἡ ἐκ μέρους τοῦ Θεοῦ προϋπόθεση τῆς ἑνώσεως. Στά Μυστήρια ἐνεργεῖ ὁ ἴδιος ὁ Χριστός. Ἐκτός τῶν Μυστηρίων δέν ὑπάρχει ἕνωση μέ τόν Χριστό.